मंडळांच्या कार्यकर्त्यांशी चर्चा, मुख्यमंत्र्यांशीही संवाद; मात्र कर्णकर्कश आवाजाचा त्रास सहन करणाऱ्या पुणेकरांची भूमिका कोण ऐकणार?
पुणे : गणेशोत्सवातील ध्वनिप्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी विसर्जन मिरवणुकीत चार बेस आणि चार टॉप ठेवण्याबाबत पोलिस प्रशासन आणि गणेश मंडळांच्या प्रतिनिधींमध्ये जवळपास एकमत झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. या मर्यादेपेक्षा एकही बेस अथवा टॉप वाढविल्यास संबंधितांवर गुन्हा दाखल करून साऊंड सिस्टिम जप्त केली जाईल, असा इशाराही पोलिस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी दिला आहे. मात्र यानिमित्ताने एक महत्त्वाचा प्रश्न पुढे आला आहे—हा निर्णय घेण्यापूर्वी कर्णकर्कश आवाजाचा प्रत्यक्ष त्रास सहन करणाऱ्या सामान्य पुणेकरांशी चर्चा का करण्यात आली नाही?
गणेश मंडळांच्या प्रतिनिधींशी बैठक झाली, त्यांच्या अडचणी आणि अपेक्षा जाणून घेण्यात आल्या. या विषयावर मुख्यमंत्री स्तरावरही चर्चा झाल्याचे सांगितले जात आहे. परंतु गेल्या काही दिवसांपासून डीजे आणि कर्णकर्कश आवाजाविरोधात रस्त्यावर उतरलेल्या नागरिकांना चर्चेच्या प्रक्रियेत स्थान मिळाले का, हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
पुण्यातील ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, आजारी व्यक्ती, हृदयविकाराचे रुग्ण तसेच निवासी परिसरातील नागरिकांकडून मोठ्या आवाजाबाबत सातत्याने नाराजी व्यक्त होत आहे. डीजेविरोधात ऑनलाइन याचिका, ई-मेल मोहीम तसेच मोर्चे आणि आंदोलनेही करण्यात आली आहेत. ‘उत्सवाला विरोध नाही; मात्र नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळ नको’, अशी भूमिका या नागरिकांनी स्पष्टपणे मांडली आहे.
चार बेस-चार टॉप; मर्यादा ओलांडल्यास गुन्हा
पोलिस प्रशासनाने गणेश मंडळांसोबत केलेल्या चर्चेनुसार विसर्जन मिरवणुकीत चार बेस आणि चार टॉपची मर्यादा ठेवण्यावर जवळपास एकमत झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. ही मर्यादा ओलांडून अतिरिक्त बेस किंवा टॉप लावल्यास संबंधितांवर गुन्हा दाखल करण्यात येणार असून साऊंड सिस्टिम जप्त करण्याचाही इशारा देण्यात आला आहे.
मिरवणुकीदरम्यान आधी ठरविलेल्या संख्येपेक्षा अतिरिक्त उपकरणे जोडून आवाजाची तीव्रता वाढविण्याचा प्रयत्न झाल्यासही कारवाई केली जाणार असल्याचे पोलिसांनी स्पष्ट केले आहे.
प्रेशरमेड आणि प्लाझ्माला स्पष्ट मनाई
पोलिसांनी केवळ बेस आणि टॉपच्या संख्येवरच निर्बंध घातलेले नाहीत, तर प्रेशरमेड आणि प्लाझ्मा उपकरणांच्या वापरालाही मनाई केली आहे. अशी उपकरणे वापरल्याचे आढळल्यास गुन्हा दाखल करून ती जप्त केली जातील, असा इशारा देण्यात आला आहे.
त्यामुळे विसर्जन मिरवणुकीत प्रत्यक्ष वापरण्यात येणाऱ्या ध्वनियंत्रणेवर पोलिसांची नजर राहणार असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
पण डेसिबल मर्यादेचे काय?
या संपूर्ण चर्चेत आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा पुढे येतो. ध्वनिप्रदूषणाचे नियंत्रण हे केवळ किती बेस आणि किती टॉप यावर अवलंबून नसून प्रत्यक्षात निर्माण होणाऱ्या आवाजाची तीव्रता किती आहे, हे अधिक महत्त्वाचे आहे.
कायद्याने विविध क्षेत्रांसाठी ध्वनीची मर्यादा निश्चित केलेली असताना तिची काटेकोर अंमलबजावणी होणार का, याकडेही नागरिकांचे लक्ष आहे. चार बेस-चार टॉप असले तरी त्यातून निर्माण होणारा आवाज कायदेशीर डेसिबल मर्यादेपेक्षा अधिक असेल, तर नागरिकांना होणारा त्रास कायमच राहणार आहे.
त्यामुळे पोलिसांनी संख्येच्या मर्यादेबरोबरच डेसिबल मर्यादेची प्रत्यक्ष तपासणी आणि कठोर अंमलबजावणी करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
मंडळांशी चर्चा झाली, नागरिकांशी का नाही?
गणेशोत्सव हा मंडळांचा जितका आहे, तितकाच तो शहरातील सामान्य नागरिकांचाही आहे. मिरवणूक ज्या रस्त्यांवरून जाते, त्या परिसरातील रहिवासी, दुकानदार, ज्येष्ठ नागरिक, रुग्ण आणि लहान मुलांवर त्याचा थेट परिणाम होतो.
त्यामुळे साऊंड सिस्टिमबाबत धोरण ठरविताना मंडळांचे प्रतिनिधी जितके महत्त्वाचे आहेत, तितकेच नागरिकांचे प्रतिनिधीही या चर्चेत असणे आवश्यक होते.
मंडळांच्या कार्यकर्त्यांशी चर्चा केली, मुख्यमंत्री स्तरावर चर्चा केली; मग नागरिकांशी का नाही? हा प्रश्न त्यामुळे आता पोलिस प्रशासनासमोर उभा राहिला आहे.
चार बेस-चार टॉपची मर्यादा निश्चित करणे हा ध्वनिप्रदूषण रोखण्यासाठी एक उपाय असू शकतो; मात्र निर्णय प्रक्रियेत नागरिकांचा आवाजही ऐकला गेला पाहिजे आणि अंतिम कसोटी कायद्याने ठरविलेली डेसिबल मर्यादाच असली पाहिजे, अशी पुणेकरांची अपेक्षा आहे.
पोलिस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी स्पष्ट केले आहे की, चार बेस आणि चार टॉपच्या मर्यादेपेक्षा अतिरिक्त साऊंड लावल्यास गुन्हा दाखल करून साऊंड सिस्टिम जप्त केली जाईल. प्रेशरमेड आणि प्लाझ्मासारख्या प्रतिबंधित उपकरणांचा वापरही सहन केला जाणार नाही.
