साहिल वाकोडेला तीन महिन्यांपासून त्रास दिल्याचा कुटुंबीयांचा दावा; आत्महत्येस प्रवृत्त केल्यासह SC/ST कायद्यान्वये गुन्हा, तपास क्राइम ब्रँचकडे
मुंबई : IIT बॉम्बेमधील द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी साहिल रविंद्र वाकोडे याच्या मृत्यूप्रकरणी पवई पोलिसांनी प्रा. सूर्यनारायण डुल्ला यांच्याविरोधात आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा गुन्हा नोंदवला आहे. साहिलच्या पालकांनी जातीय भेदभाव आणि मानसिक छळाचे गंभीर आरोप केल्यानंतर अनुसूचित जाती-जमाती अत्याचार प्रतिबंधक कायद्यातील तरतुदीही FIRमध्ये लागू करण्यात आल्या आहेत. पुढील तपास मुंबई पोलिसांच्या क्राइम ब्रँचकडे सोपवण्यात आला आहे.
साहिलच्या वडिलांनी पोलिसांकडे दिलेल्या तक्रारीत, गेल्या सुमारे तीन महिन्यांपासून आपल्या मुलाला जातिवाचक टिप्पणी आणि मानसिक त्रास सहन करावा लागत असल्याचा आरोप केला आहे. त्यांनी IIT बॉम्बेचे संचालक प्रा. शिरीष बी. केदारे आणि इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचाही तक्रारीत उल्लेख केला आहे. हे सर्व आरोप सध्या चौकशीच्या टप्प्यावर असून त्यांची सत्यता तपासातून स्पष्ट होणार आहे.
परीक्षेतील मोबाईल वापराच्या घटनेनंतर मृत्यू
साहिल हा IIT बॉम्बेच्या Department of Energy Science and Engineeringमध्ये द्वितीय वर्षाच्या B.Tech अभ्यासक्रमात शिकत होता. १८ सप्टेंबर रोजी झालेल्या परीक्षेदरम्यान त्याच्याकडे मोबाईल फोन आढळल्याचे आणि प्रश्नपत्रिकेतील प्रश्नांची उत्तरे मिळवण्यासाठी ती AI प्लॅटफॉर्म ChatGPTवर अपलोड केल्याचा आरोप संस्थेने केला आहे. त्याच दिवशी नंतर तो वसतिगृहातील खोलीत मृतावस्थेत आढळला.
IIT बॉम्बे प्रशासनाच्या म्हणण्यानुसार, परीक्षेतील घटनेनंतर संबंधित विद्यार्थ्याशी शिक्षक आणि विभागप्रमुखांनी संवाद साधला होता. संस्थेने त्याच्यावर तत्काळ शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात आली नसल्याचे म्हटले आहे. दुसरीकडे, कुटुंबीयांनी साहिलला यापूर्वीपासूनच मानसिक आणि जातीय छळाला सामोरे जावे लागत असल्याचा आरोप केला आहे. त्यामुळे मृत्यूमागील नेमकी परिस्थिती शोधण्याचे काम पोलिस तपासातून सुरू आहे.
IIT बॉम्बेने जातीय भेदभावाचा आरोप फेटाळला
IIT बॉम्बेचे संचालक प्रा. शिरीष बी. केदारे यांनी संस्थेत प्रशासन किंवा प्राध्यापकांकडून जातीय भेदभाव केला जात असल्याचा आरोप नाकारला आहे. पोलीस तपासाला संस्था पूर्ण सहकार्य करेल आणि तपास सुरू असताना अफवा किंवा तर्कवितर्क टाळावेत, असेही IIT बॉम्बेकडून सांगण्यात आले आहे.
४०० हून अधिक विद्यार्थ्यांचे आंदोलन
साहिलच्या मृत्यूनंतर IIT बॉम्बे परिसरात ४०० हून अधिक विद्यार्थ्यांनी आंदोलन केले. विद्यार्थ्यांनी या प्रकरणाची स्वतंत्र आणि निष्पक्ष चौकशी, प्रशासनाची जबाबदारी निश्चित करणे आणि विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यासाठी प्रभावी उपाययोजना करण्याची मागणी केली. आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर सुरू असलेल्या मध्य-सत्र परीक्षा पुढे ढकलण्यात आल्या.
या घटनेनंतर संचालकांनी विद्यार्थ्यांशी संवादही साधला. विद्यार्थ्यांकडून संस्थेतील मानसिक आरोग्य व्यवस्था, शैक्षणिक दबाव आणि तक्रार निवारण व्यवस्थेबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.
IIT बॉम्बेमध्ये सात महिन्यांत तिसरे प्रकरण
उपलब्ध वृत्तांनुसार, गेल्या सात महिन्यांत IIT बॉम्बे परिसरातील हे तिसरे विद्यार्थी आत्महत्येचे प्रकरण आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याचा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे.
देशभरातील IIT संस्थांबाबत RTIमधून मिळालेल्या आकडेवारीनुसार, 2021 ते 2025 या पाच वर्षांत 65 विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्यांची नोंद झाली. 2025 मध्ये 15 प्रकरणे नोंदवली गेली, तर या पाच वर्षांत IIT खरगपूरमध्ये सर्वाधिक 11 प्रकरणे नोंदली गेल्याचे RTI डेटामध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
या आकडेवारीमुळे देशातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांना उपलब्ध असलेली मानसिक आरोग्य मदत, समुपदेशन व्यवस्था आणि शैक्षणिक-सामाजिक दबाव हाताळण्यासाठी असलेल्या यंत्रणांवर पुन्हा प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
दरम्यान, साहिल वाकोडे यांच्या मृत्यूप्रकरणाचा तपास आता क्राइम ब्रँचकडे असून FIRमधील आरोप हे अद्याप सिद्ध झालेले नाहीत. तपासातून समोर येणाऱ्या पुराव्यांच्या आधारे पुढील कारवाई केली जाणार आहे.
मानसिक तणाव किंवा आत्महत्येचे विचार जाणवत असल्यास मदतीसाठी केंद्र सरकारच्या Tele-MANAS सेवेशी 14416 या टोल-फ्री क्रमांकावर 24×7 संपर्क साधता येतो.
