१०-१२ फुटांची कोठडी, समोर छोटी बाग; दैनंदिन कामांसाठी कैदी आणि सुरक्षारक्षक तैनात असल्याची सूत्रांची माहिती
अहमदाबाद : देशातील सर्वाधिक चर्चेत असलेल्या गुन्हेगारी टोळ्यांपैकी एकाशी संबंधित लॉरेन्स बिश्नोई सध्या गुजरातमधील अतिउच्च सुरक्षा असलेल्या साबरमती सेंट्रल जेलमध्ये बंद आहे. तुरुंगातील त्याचे वास्तव्य, सुरक्षा व्यवस्था आणि त्याच्या नावाने चालणाऱ्या कथित गुन्हेगारी नेटवर्कबाबत अनेक दावे समोर आले आहेत. मात्र तुरुंग प्रशासनाने त्याच्या राहणीमानाचे तपशील अधिकृतरीत्या सार्वजनिक केलेले नाहीत.
तुरुंगातील सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार, बिश्नोईला इतर कैद्यांपासून वेगळ्या असलेल्या ‘१० खोली’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बराकीत ठेवण्यात आले आहे. या बराकीच्या आजूबाजूला मोठ्या अंतरापर्यंत अन्य बराकी नसल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
‘१० खोली’ हे नाव या भागात पूर्वी दहा खोल्या असल्यामुळे पडल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे. जुन्या बांधकामातील काही खोल्या कालांतराने जीर्ण झाल्या असून सध्या त्या भागात काहीच खोल्या वापरात असल्याचा दावा केला जातो.
१० ते १२ फुटांची कोठडी; समोर छोटी बाग
सूत्रांच्या माहितीनुसार, लॉरेन्स सुमारे १० ते १२ फुटांच्या एका कोठडीत राहतो. कोठडीमध्ये झोपण्याची व्यवस्था, शौचालय आणि वरच्या बाजूस छोटा झरोका असल्याचे सांगितले जाते. कोठडीसमोर छोटी बाग असल्याचाही दावा आहे.
त्याच्या खोलीत हनुमान आणि क्रांतिकारक भगतसिंग यांची छायाचित्रे असल्याचेही सूत्रांनी म्हटले आहे. लॉरेन्सचा भगतसिंगांच्या प्रतिमेशी स्वतःला जोडणारा सार्वजनिक संदर्भ पूर्वीही विविध वृत्तांतांत दिसून आला आहे; मात्र कोठडीतील फोटोबाबत स्वतंत्र अधिकृत पुष्टी उपलब्ध नाही.
दैनंदिन कामांसाठी ४-५ कैदी असल्याचा दावा
तुरुंगातील सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार, बिश्नोईच्या बराकीत दैनंदिन कामांसाठी शिक्षा भोगत असलेल्या काही कैद्यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. स्वयंपाक, कपडे धुणे, स्वच्छता आणि परिसराची देखभाल अशी कामे ते करत असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
तसेच त्याला असलेल्या सुरक्षा धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर तीन ते चार सुरक्षारक्षक कायम तैनात असल्याचेही सूत्रांनी सांगितले. मात्र ही संख्या किंवा व्यवस्था तुरुंग प्रशासनाने अधिकृतरीत्या जाहीर केलेली नाही.
तुरुंगातून नेटवर्क चालवल्याचे गंभीर आरोप
लॉरेन्स बिश्नोई तुरुंगात असतानाही त्याच्या नावाने गुन्हेगारी नेटवर्क सक्रिय असल्याचे आरोप अनेक तपास यंत्रणांनी केले आहेत.
जुलै २०२६ मध्ये अमेरिकेच्या न्याय विभागाने दाखल केलेल्या आरोपपत्रात लॉरेन्स बिश्नोई आणि त्याच्या कथित सहकाऱ्यांवर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील गुन्हेगारी संघटना चालवल्याचा आरोप केला. अमेरिकन अभियोजकांच्या आरोपानुसार, प्रतिबंधित मोबाईल फोन आणि इंटरनेट-आधारित संवाद साधनांच्या माध्यमातून तुरुंगातूनच विविध गुन्हेगारी कारवायांना निर्देश देण्यात आले. हे आरोप आहेत आणि संबंधित आरोपींवरील दोष न्यायालयात सिद्ध होणे बाकी आहे.
अमेरिकन न्याय विभागाने कथित नेटवर्कमध्ये गोल्डी ब्रार, रोहित गोदारा आणि अन्य प्रादेशिक सहकाऱ्यांचा उल्लेख केला असून विविध देशांमध्ये त्यांची भूमिका असल्याचा आरोप केला आहे.
‘एल-कंपनी’प्रमाणे नेटवर्क चालते?
लॉरेन्सच्या जवळच्या व्यक्ती असल्याचा दावा करणाऱ्या काही लोकांच्या मते, या नेटवर्कची रचना एखाद्या कंपनीसारखी आहे. वरच्या स्तरावर प्रमुख, त्याखाली विश्वासू सहकारी आणि विविध भागात स्वतंत्र ऑपरेटिव्ह अशी रचना असल्याचे ते सांगतात.
मात्र ‘एल-कंपनी’, ‘सीईओ’, ५०० शूटर किंवा हजारो सदस्य अशा संज्ञा व आकडे अधिकृत भारतीय तपास यंत्रणांनी या स्वरूपात निश्चित केलेले नाहीत. त्यामुळे ते स्वतंत्रपणे पडताळलेले तथ्य म्हणून मांडणे योग्य ठरणार नाही.
अमेरिकेतील आरोपपत्रात मात्र लॉरेन्सच्या कथित संघटनेत विविध देशांतील नेते आणि प्रादेशिक ऑपरेटिव्ह असल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
सदस्य तुरुंगात गेल्यास कुटुंबाला मदत?
या नेटवर्कशी जवळीक असल्याचा दावा करणाऱ्या व्यक्तींच्या म्हणण्यानुसार, टोळीतील एखादा सदस्य तुरुंगात गेल्यास किंवा त्याचा मृत्यू झाल्यास त्याच्या कुटुंबाला आर्थिक मदत केली जाते. मुलांचे शिक्षण, विवाह किंवा कुटुंबाच्या दैनंदिन गरजांसाठी मदत केली जाते, असा दावा करण्यात आला आहे.
ही मदत कथित खंडणी आणि बेकायदेशीर वसुलीतून मिळणाऱ्या पैशातून केली जाते, असा आरोपही करण्यात आला. मात्र या विशिष्ट व्यवस्थेबाबत स्वतंत्र अधिकृत पुरावा समोर आलेला नाही.
तुरुंग प्रशासन मौन
गुजरात तुरुंग विभागाकडून लॉरेन्सच्या सुरक्षेसंदर्भातील संवेदनशील माहिती सार्वजनिक करण्यात येत नाही. संबंधित तुरुंग अधिकाऱ्यांनीही त्याच्या राहण्याच्या जागेची रचना, दैनंदिन दिनक्रम किंवा सुरक्षा व्यवस्थेबाबत माध्यमांना तपशील देणे टाळले आहे.
त्यामुळे ‘१० खोली’ बराकी, स्वतंत्र बाग, सेवेसाठी कैदी किंवा कोठडीत असलेली छायाचित्रे या बाबी सध्या सूत्रांवर आधारित दावे म्हणूनच पाहाव्या लागतात.
एकीकडे साबरमतीच्या अतिउच्च सुरक्षा तुरुंगात असलेला लॉरेन्स आणि दुसरीकडे त्याच्या नावाने भारताबाहेरही सक्रिय असल्याचा आरोप असलेले नेटवर्क—या विरोधाभासामुळे त्याच्याभोवतीची सुरक्षा व्यवस्था आणि कथित बाह्य संपर्क पुन्हा एकदा चर्चेत आले आहेत.
