१८व्या BRICS शिखर परिषदेचा समारोप; पुतिन, शी जिनपिंग आणि इथिओपियाचे पंतप्रधान दिल्लीहून रवाना
नवी दिल्ली : भारताच्या अध्यक्षतेखाली नवी दिल्लीत झालेल्या १८व्या BRICS शिखर परिषदेच्या अंतिम दिवशी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग हे एकाच मंचावर दिसले. BRICS नेत्यांच्या ‘फॅमिली फोटो’ सेशनमध्ये मोदी हे जिनपिंग आणि पुतिन यांच्या मध्ये उभे राहिल्याचे दृश्य विशेष चर्चेत राहिले. जागतिक राजकारणात भारत, रशिया आणि चीन या तीन प्रमुख शक्तींमधील संबंधांकडे लक्ष असताना या फोटो सेशनला राजनैतिकदृष्ट्या महत्त्व प्राप्त झाले.
शिखर परिषदेत बोलताना पंतप्रधान मोदी यांनी भू-राजकीय संघर्ष, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि महत्त्वाच्या संसाधनांवरील नियंत्रणामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेसमोर निर्माण झालेल्या आव्हानांचा उल्लेख केला. महत्त्वाचे तंत्रज्ञान आणि critical minerals यांचा दबावाचे किंवा ‘शस्त्र’ म्हणून वापर होणे जागतिक प्रगतीसाठी धोकादायक असल्याचे त्यांनी सांगितले. अशा प्रवृत्तींचा सर्वाधिक फटका विकसनशील आणि ‘ग्लोबल साऊथ’मधील देशांना बसतो, त्यामुळे विश्वासार्ह आणि स्थिर पुरवठा साखळी आवश्यक असल्याची भूमिका भारताने मांडली.
जागतिक अस्थिरतेवर BRICSमध्ये चर्चा
युक्रेन संघर्ष, पश्चिम आशियातील तणाव, व्यापारातील अडथळे, ऊर्जा सुरक्षा, हवामान बदल, तंत्रज्ञान आणि जागतिक संस्थांच्या सुधारणांसह अनेक विषय परिषदेत चर्चिले गेले.
BRICS देशांनी आर्थिक आणि राजकीय सहकार्य अधिक मजबूत करण्यावर भर दिला. रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी अधिक न्याय्य आणि बहुध्रुवीय जागतिक व्यवस्थेसाठी BRICSची भूमिका महत्त्वाची असल्याचे सांगितले, तर चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी ‘Greater BRICS’च्या माध्यमातून आर्थिक, सुरक्षा आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य वाढवण्यावर भर दिला.
जिनपिंगकडून AI आणि व्यापारासाठी नवे प्रस्ताव
शी जिनपिंग यांनी BRICS देशांमधील सहकार्य अधिक व्यावहारिक करण्यासाठी काही प्रस्तावही मांडले. BRICS AI Open Source Zone, विशेष आर्थिक क्षेत्रांमधील भागीदारी आणि चीनमध्ये BRICS Service Trade Forum आयोजित करण्यासारख्या उपक्रमांचा त्यांनी उल्लेख केला.
उद्योग आणि पुरवठा साखळी स्थिर ठेवणे, BRICS देशांमधील बाजारपेठीय समन्वय वाढवणे आणि ग्लोबल साऊथचा आवाज अधिक प्रभावी बनवण्याची भूमिका त्यांनी मांडली.
११ देशांचा BRICS समूह
BRICSमध्ये सध्या ब्राझील, चीन, इजिप्त, इथिओपिया, भारत, इंडोनेशिया, इराण, रशिया, सौदी अरेबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि संयुक्त अरब अमिराती असे ११ सदस्य देश आहेत.
या देशांमध्ये जगातील सुमारे ४९.५ टक्के लोकसंख्या, सुमारे ४० टक्के जागतिक GDP आणि २६ टक्के जागतिक व्यापाराचा वाटा असल्याची माहिती भारत सरकारने BRICS परिषदपूर्व प्रसिद्ध केलेल्या माहितीत दिली आहे.
BRICSची सुरुवात ब्राझील, रशिया, भारत आणि चीन या चार देशांच्या ‘BRIC’ समूहापासून झाली. BRIC ही संज्ञा २००१ मध्ये अर्थतज्ज्ञ जिम ओ’नील यांनी वापरली होती. दक्षिण आफ्रिका सहभागी झाल्यानंतर समूहाचे नाव BRICS झाले आणि नंतर त्याचा आणखी विस्तार झाला.
भारताकडे २०२६चे अध्यक्षपद
भारताने २०२६ मध्ये चौथ्यांदा BRICSचे अध्यक्षपद भूषवले. भारताच्या अध्यक्षतेची संकल्पना “Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability” अशी ठेवण्यात आली होती. विकास, नवोन्मेष, शाश्वतता आणि ग्लोबल साऊथच्या आकांक्षांना केंद्रस्थानी ठेवण्यावर भारताने भर दिला.
मोदी-जिनपिंग भेटीकडेही लक्ष
परिषदेच्या निमित्ताने मोदी आणि शी जिनपिंग यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली. दोन्ही देशांमधील संबंध स्थिर करण्याबरोबरच सीमावर्ती भागातील शांतता, व्यापार, बाजारपेठेत प्रवेश आणि नागरिकांमधील संपर्क वाढवण्यासंदर्भात चर्चा झाल्याचे वृत्त आहे. जिनपिंग यांची सात वर्षांनंतरची भारत भेट असल्याने या बैठकीकडे विशेष लक्ष होते.
परिषदेनंतर नेत्यांचे प्रस्थान
दोन दिवसांच्या BRICS शिखर परिषदेतील कार्यक्रम पूर्ण झाल्यानंतर रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन दिल्लीहून रवाना झाले. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंगही बीजिंगकडे रवाना झाले, तर इथिओपियाचे पंतप्रधान अबी अहमद अली यांनीही परिषदेत सहभाग नोंदवल्यानंतर दिल्लीहून प्रस्थान केले.
जिनपिंग यांनी परिषदेत सहभागी झाल्यानंतर रविवारी नवी दिल्लीहून प्रस्थान केल्याचेही वृत्त आहे.
नवी दिल्लीतील या परिषदेतून पुरवठा साखळी, तंत्रज्ञान, critical minerals, जागतिक आर्थिक व्यवस्था आणि बहुध्रुवीय विश्वरचनेत BRICSची भूमिका हे मुद्दे पुन्हा केंद्रस्थानी आले आहेत. भारताच्या अध्यक्षतेत पार पडलेली १८वी परिषद BRICSच्या वाढत्या जागतिक प्रभावाच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरली.
