मुंबई-
आदित्य धर यांच्या ‘आर्टिकल 370’ चित्रपटाला शनिवारी 72व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये 2024 वर्षातील सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्मचा पुरस्कार मिळाला. तर, ‘श्रीकांत’ चित्रपटाला सर्वोत्कृष्ट हिंदी चित्रपटाचा पुरस्कार मिळाला आणि यामी गौतमला प्रमुख भूमिकेतील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार देण्यात आला.
त्याचबरोबर, ‘ब्रमायुगम’साठी ममूटी आणि ‘चंदू चॅम्पियन’साठी कार्तिक आर्यन यांना संयुक्तपणे प्रमुख भूमिकेतील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार देण्यात आला.
घोषित विजेत्यांमध्ये तमिळ चित्रपट ‘रायन’ला सर्वोत्कृष्ट तमिळ चित्रपट, ‘कमेटी कुर्रोल्लू’ला सर्वोत्कृष्ट तेलुगु चित्रपट, ‘लाहरी’ला सर्वोत्कृष्ट ओडिया चित्रपट, ‘मुक्काम पोस्ट बोंबिलवाडी’ला सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट आणि ‘सुनीता’ला सर्वोत्कृष्ट मणिपुरी चित्रपटाचा पुरस्कार मिळाला.
‘कॅप्टन मिलर’ आणि ‘मेय्याझगन’ यांना विशेष उल्लेख (Special Mention) देऊन सन्मानित करण्यात आले.
गैर-फिचर चित्रपटांचे विजेते
गैर-फिचर चित्रपटांच्या श्रेणीत ‘भंगार (ऑब्सोलीट)’ला सर्वोत्कृष्ट गैर-फिचर चित्रपट म्हणून निवडण्यात आले. हिंदी चित्रपट ‘मैं निदा’ला सर्वोत्कृष्ट कला आणि संस्कृती चित्रपटाचा पुरस्कार मिळाला, तर ‘हमसफर’ला सर्वोत्कृष्ट लघुपटाचा सन्मान देण्यात आला.
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा इतिहास –
राष्ट्रीय पुरस्कारांची स्थापना १९५४ मध्ये झाली. सुरुवातीला, भारतीय चित्रपटसृष्टीला प्रोत्साहन देणे आणि विविध भाषांतील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटांना राष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून देणे हा त्याचा मुख्य उद्देश होता. त्यावेळी याला चित्रपटांसाठीचे राज्य पुरस्कार म्हटले जात असे. हे पुरस्कार सर्वप्रथम तत्कालीन राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आले.
पहिले राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (१९५४)
सर्वोत्कृष्ट चित्रपट (राष्ट्रपती सुवर्णपदक): श्यामची आई – मराठी चित्रपट
सर्वोत्कृष्ट माहितीपट: महात्मा गांधी
सर्वोत्कृष्ट बालचित्रपट: जागृती
सुरुवातीला, हे पुरस्कार केवळ सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, सर्वोत्कृष्ट माहितीपट आणि सर्वोत्कृष्ट बालचित्रपट यासाठीच दिले जात होते. तथापि, कालांतराने देशभरातील विविध भाषांतील चित्रपटांसाठी श्रेणी जोडण्यात आल्या.
१९६८ मध्ये, त्यांचे नाव बदलून “राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार” असे ठेवण्यात आले.
