वेळेवर CPR मिळाला असता तर जीव वाचू शकला असता का? कार्डियाक अरेस्टमध्ये प्रत्येक मिनिट का महत्त्वाचं?
पणजी : ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर त्यांच्या अखेरच्या काही तासांबाबत नवी माहिती समोर आली आहे. गोव्यातील डोना पाउला येथील निवासस्थानी असताना रात्री सुमारे 2.30 वाजता त्यांनी एका मित्राला प्रकृती ठीक नसल्याचा मेसेज केला. मित्राने रात्रीच्या वेळी हा मेसेज तत्काळ पाहिला नाही. पहाटे सुमारे 4 वाजता तो नानांच्या घरी पोहोचला, तेव्हा नानांना प्रचंड घाम येत होता आणि ते शुद्ध हरपत होते.
रुग्णवाहिका आणि वैद्यकीय पथक पोहोचेपर्यंत नाना बेशुद्ध झाले होते. त्यांना घरीच CPR देण्यास सुरुवात करण्यात आली आणि रुग्णालयात नेतानाही प्रयत्न सुरू ठेवण्यात आले. सुमारे 4.20 वाजता त्यांना मणिपाल रुग्णालयात नेण्यात आले. डॉक्टरांनी जवळपास 45 मिनिटे पुनर्जीवनाचे प्रयत्न केले; मात्र सकाळी 5.20 वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.
कार्डियाक अरेस्टमध्ये वेळ किती महत्त्वाची?
कार्डियाक अरेस्टमध्ये हृदय अचानक रक्त पंप करणे थांबवते. त्यामुळे मेंदू आणि इतर महत्त्वाच्या अवयवांना रक्त व ऑक्सिजनचा पुरवठा थांबतो. अशा वेळी तातडीने CPR आणि शक्य असल्यास AED वापरणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. अमेरिकन हार्ट असोसिएशननुसार प्रत्येक मिनिट CPR उशिरा सुरू झाल्यास जगण्याची शक्यता साधारण 10 टक्क्यांनी कमी होऊ शकते; त्वरित CPR केल्यास जगण्याची शक्यता दुप्पट किंवा तिप्पट होऊ शकते.
हार्ट अटॅक आणि कार्डियाक अरेस्टमध्ये फरक काय?
हार्ट अटॅकमध्ये हृदयाच्या स्नायूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिनीत अडथळा निर्माण होतो. रुग्ण शुद्धीत असू शकतो आणि छातीत दुखणे, दडपण, घाम, मळमळ, श्वास लागणे किंवा हात-जवड्यात वेदना अशी लक्षणे दिसू शकतात.
कार्डियाक अरेस्टमध्ये मात्र व्यक्ती अचानक कोसळते, प्रतिसाद देत नाही आणि सामान्य श्वास थांबतो किंवा फक्त धापा टाकत असल्यासारखा श्वास दिसतो. अशा वेळी तात्काळ आपत्कालीन मदत बोलावून CPR सुरू करणे आवश्यक असते.
नाना पाटेकर वाचू शकले असते का?
याबाबत ठाम निष्कर्ष काढता येत नाही. डॉक्टरांनी त्यांच्या मृत्यूचे कारण कार्डियाक अरेस्ट असल्याचे सांगितले असले तरी तो नेमका कशामुळे झाला, याची संपूर्ण वैद्यकीय पार्श्वभूमी स्पष्ट झालेली नाही. मात्र कार्डियाक अरेस्टमध्ये उपचार जितके लवकर सुरू होतात, तितकी जगण्याची शक्यता वाढते, हे वैद्यकीयदृष्ट्या स्पष्ट आहे.
