पुणेकरांवर पाणीकपातीची टांगती तलवार असताना समान पाणीपुरवठा योजनेच्या अंमलबजावणीवर प्रश्नचिन्ह; महापालिकेच्या मुख्य सभेतील लेखी उत्तरातून वास्तव समोर, कोट्यवधींच्या योजनेला विलंब का?
पुणे, १८ ऑक्टोबर २०२६ | माय मराठी विशेष वृत्त :
पुणे शहरात पाणीकपातीचा प्रश्न ऐरणीवर आला असतानाच नागरिकांना चोवीस तास समान आणि पुरेशा दाबाने पाणीपुरवठा करण्यासाठी हाती घेण्यात आलेल्या महत्त्वाकांक्षी २४×७ समान पाणीपुरवठा योजनेचे वास्तव पुणे महानगरपालिकेच्या अधिकृत लेखी उत्तरातून समोर आले आहे. २०१८ पासून सुरू झालेल्या विविध पॅकेजमधील कामांना वारंवार मुदतवाढ देण्यात आली असून, योजनेतील भांडवली कामांपैकी अवघी ८७.७८ टक्के कामे पूर्ण झाल्याची माहिती महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाने दिली आहे.
विशेष म्हणजे, योजनेतील एका पॅकेजला सातव्यांदा, तर अन्य पॅकेजना चार ते पाच वेळा मुदतवाढ देण्यात आल्याची नोंद आहे. त्यामुळे एवढ्या कालावधीनंतरही पुणेकरांना या महत्त्वाकांक्षी योजनेचा अपेक्षित लाभ पूर्ण क्षमतेने कधी मिळणार, असा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.
मुख्य सभेत विचारलेल्या प्रश्नातून वास्तव उघड
पुणे महानगरपालिकेच्या १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या मुख्य सभेसाठी तयार करण्यात आलेल्या प्रश्नोत्तर पुस्तिकेत नगरसेवक स्वप्निल दुधाणे यांनी २४×७ समान पाणीपुरवठा योजनेच्या सद्यस्थितीबाबत प्रश्न उपस्थित केला होता.
शहरातील या योजनेची किती टक्के पूर्तता झाली आहे? योजना सुरू करताना कामे पूर्ण करण्यासाठी किती कालावधी निश्चित करण्यात आला होता? आतापर्यंत किती मुदतवाढ देण्यात आली आणि सध्या कामे पूर्ण करण्याची अंतिम मुदत काय आहे, अशी विचारणा त्यांनी केली होती.
या प्रश्नावर मुख्य अभियंता, पाणीपुरवठा विभाग यांनी दिलेल्या लेखी उत्तरातून कामांच्या प्रगतीची आणि मुदतवाढीची माहिती समोर आली आहे.
भांडवली कामे ८७.७८ टक्के पूर्ण; उर्वरित कामांची प्रतीक्षा
महापालिकेच्या उत्तरानुसार, २४×७ समान पाणीपुरवठा योजनेमध्ये भांडवली कामे, त्यानंतर संबंधित झोन हस्तांतरित करणे आणि दहा वर्षे देखभाल-दुरुस्ती करण्याच्या कामांचा समावेश आहे.
या योजनेतील भांडवली कामांपैकी सुमारे ८७.७८ टक्के कामे पूर्ण झाली आहेत.
म्हणजे भांडवली कामांचा जवळपास १२.२२ टक्के भाग अद्याप पूर्ण व्हायचा आहे.
ही टक्केवारी भांडवली कामांच्या प्रगतीची असून संपूर्ण योजना कार्यान्वित झालेल्या भागांची किंवा प्रत्येक नागरिकाला प्रत्यक्ष २४ तास पाणी मिळण्याची टक्केवारी नाही.
त्यामुळे केवळ कामांच्या प्रगतीची आकडेवारी सांगण्याऐवजी प्रत्यक्ष किती भागांत समान पाणीपुरवठा सुरू झाला, याची स्वतंत्र माहिती महापालिकेने जाहीर करणे आवश्यक आहे.
पॅकेज क्रमांक एकला चौथ्यांदा मुदतवाढ
महापालिकेच्या उत्तरानुसार, पॅकेज क्रमांक एकच्या कामाचा मूळ कालावधी २३ फेब्रुवारी २०१८ ते २२ फेब्रुवारी २०२३ असा निश्चित करण्यात आला होता.
मात्र निर्धारित वेळेत काम पूर्ण न झाल्याने मुदतवाढ देण्यात आली. आता या पॅकेजसाठी ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत चौथी मुदतवाढ नोंदवण्यात आली आहे.
मूळ मुदत संपल्यानंतरही जवळपास चार वर्षांचा अतिरिक्त कालावधी लागत असल्याने कामाच्या नियोजनाबाबत प्रश्न निर्माण होतात.
पॅकेज क्रमांक दोनला पाचव्यांदा मुदतवाढ
पॅकेज क्रमांक दोनच्या कामांची सुरुवातही २३ फेब्रुवारी २०१८ रोजी झाली होती आणि मूळ अंतिम मुदत २२ फेब्रुवारी २०२३ होती.
या पॅकेजला पाचव्यांदा मुदतवाढ देऊन ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत कालावधी वाढवण्यात आल्याचे उत्तरात नमूद आहे.
मात्र ही मुदतही संपली असल्याने संबंधित कामांची सद्यस्थिती आणि पुढील निर्णय काय झाला, याबाबत अद्ययावत माहिती देणे आवश्यक आहे.
पॅकेज क्रमांक तीनला चौथी मुदतवाढ
पॅकेज क्रमांक तीनसाठी २३ फेब्रुवारी २०१८ ते २२ नोव्हेंबर २०२० असा मूळ कालावधी निश्चित होता.
तथापि, या पॅकेजसाठीही चौथी मुदतवाढ देऊन अंतिम मुदत ३० नोव्हेंबर २०२६ अशी नोंदवण्यात आली आहे.
मूळ नियोजनानुसार २०२० मध्ये पूर्ण होणे अपेक्षित असलेले काम २०२६ पर्यंत सुरू राहणे ही बाब योजनेच्या अंमलबजावणीतील विलंब अधोरेखित करते.
सातव्यांदा मुदतवाढ! पॅकेज क्रमांक सहाची स्थिती गंभीर
महापालिकेच्या उत्तरातील सर्वांत लक्षवेधी बाब म्हणजे पॅकेज क्रमांक सहाला सातव्यांदा मुदतवाढ देण्यात आल्याची नोंद.
या पॅकेजचा मूळ कालावधी २३ फेब्रुवारी २०१८ ते ३० जून २०२५ असा होता.
त्यानंतर ३० जून २०२६ पर्यंत सातवी मुदतवाढ देण्यात आल्याचे प्रशासनाच्या लेखी उत्तरात नमूद आहे.
ही मुदतही संपुष्टात आलेली असल्याने पॅकेजची सद्यस्थिती, प्रत्यक्ष पूर्ण झालेली कामे आणि पुढील मुदतवाढीबाबतचे आदेश सार्वजनिक करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
इतर पॅकेजचीही स्थिती वेगळी नाही
पॅकेज क्रमांक चारचा मूळ कालावधी ५ मे २०२२ ते ५ मे २०२६ असा होता. या पॅकेजला पहिली मुदतवाढ देऊन ५ मे २०२७ पर्यंत कालावधी वाढवण्यात आला आहे.
पॅकेज क्रमांक पाचची मूळ मुदत २२ फेब्रुवारी २०२३ रोजी संपली होती. त्यानंतर तिसरी मुदतवाढ देऊन ३१ डिसेंबर २०२६ ही अंतिम मुदत नोंदवण्यात आली आहे.
यावरून समान पाणीपुरवठा योजना एकाच वेळी पूर्ण होण्याऐवजी विविध पॅकेजमध्ये दीर्घकाळ रखडत असल्याचे दिसते.
पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर योजनेचा विलंब महत्त्वाचा
पुणे शहरातील पाणीपुरवठ्याचा प्रश्न गेल्या काही दिवसांपासून चर्चेत आहे. खडकवासला धरणसाखळीतील साठा, कालव्यातून होणारा विसर्ग आणि संभाव्य पाणीकपात या मुद्द्यांवरून प्रशासनाच्या पाणी नियोजनाबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
अशा परिस्थितीत २४×७ समान पाणीपुरवठा योजनेची कामे अद्याप पूर्ण झालेली नसणे ही महत्त्वाची बाब आहे.
या योजनेच्या अंमलबजावणीमुळे शहरातील पाण्याचे वितरण अधिक कार्यक्षम करणे, वितरणातील असमानता कमी करणे आणि पाणीपुरवठा व्यवस्थेचे नियोजन सुधारणे अपेक्षित आहे.
मात्र योजनेतील कामे पूर्ण होण्यास सातत्याने विलंब होत असल्याने नागरिकांना प्रत्यक्ष लाभ कधी मिळणार, याबाबत प्रशासनाने स्पष्ट कालबद्ध कार्यक्रम जाहीर करण्याची गरज आहे.
मुदतवाढीची कारणे नेमकी कोणती?
महापालिकेच्या लेखी उत्तरातून विविध पॅकेजच्या मूळ आणि वाढीव मुदती स्पष्ट झाल्या आहेत. मात्र प्रत्येक पॅकेजला वारंवार मुदतवाढ का द्यावी लागली, याची सविस्तर कारणमीमांसा या उत्तरात दिलेली नाही.
कामांच्या अंमलबजावणीत तांत्रिक अडचणी आल्या का? रस्ते खोदाई, जलवाहिन्यांची कामे, परवानग्या किंवा इतर कारणांमुळे विलंब झाला का? संबंधित ठेकेदारांकडून कामे निर्धारित वेळेत पूर्ण न झाल्याबद्दल दंडात्मक कारवाई करण्यात आली का?
या प्रश्नांवरही प्रशासनाकडून स्पष्ट माहिती अपेक्षित आहे.
तसेच वारंवार मुदतवाढ दिल्यामुळे प्रकल्पाच्या एकूण खर्चात वाढ झाली आहे का, याचाही हिशेब जाहीर होणे आवश्यक आहे. मात्र उपलब्ध प्रश्नोत्तरांतून अतिरिक्त खर्च किंवा आर्थिक नुकसान झाल्याचा निश्चित निष्कर्ष निघत नाही.
२४ तास पाण्याचे आश्वासन प्रत्यक्षात कधी पूर्ण होणार?
पुणे शहराचा विस्तार आणि वाढती लोकसंख्या लक्षात घेता समान पाणीपुरवठा योजनेचे महत्त्व मोठे आहे.
भांडवली कामे पूर्ण होणे, झोन हस्तांतरित करणे आणि त्यानंतर देखभाल-दुरुस्तीची व्यवस्था कार्यान्वित करणे या सर्व टप्प्यांची पूर्तता आवश्यक आहे.
त्यामुळे प्रशासनाने केवळ कामांच्या टक्केवारीपुरती माहिती न देता किती जलवाहिन्या टाकण्यात आल्या, किती झोन प्रत्यक्ष कार्यान्वित झाले, किती नागरिकांना योजनेचा लाभ मिळतो आणि उर्वरित कामांसाठी अंतिम मुदत कोणती, याची माहिती सार्वजनिक करणे आवश्यक आहे.
पुणेकरांचा प्रश्न : पाणी नियोजन आणि समान वितरण कधी सुधारणार?
धरणांमध्ये उपलब्ध पाण्याचे नियोजन हा एक महत्त्वाचा मुद्दा असला, तरी शहरातील त्या पाण्याचे कार्यक्षम वितरण हादेखील तितकाच महत्त्वाचा प्रश्न आहे.
पुणेकरांवर संभाव्य पाणीकपातीची वेळ आलेली असताना २४×७ समान पाणीपुरवठा योजनेसारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाच्या अपूर्ण कामांबाबत प्रशासनाने उत्तर देणे आवश्यक आहे.
आठ वर्षांपूर्वी सुरू झालेल्या कामांना चार, पाच आणि सात वेळा मुदतवाढ देण्याची वेळ का आली? भांडवली कामांतील उर्वरित १२.२२ टक्के भाग कधी पूर्ण होणार? आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे पुणेकरांना प्रत्यक्ष चोवीस तास समान पाणीपुरवठा कधी मिळणार?
महापालिकेच्या स्वतःच्या लेखी उत्तरातून समोर आलेल्या या आकडेवारीमुळे आता पुण्याच्या समान पाणीपुरवठा योजनेच्या गतीचा आणि नियोजनाचा हिशेब मागण्याची वेळ आली आहे.
