भारतीयांचे सरासरी मीठ सेवन शिफारसीच्या दुप्पट; कमी-सोडियम मीठासह प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांवर नियंत्रण महत्त्वाचे
नवी दिल्ली | प्रतिनिधी
भारतात उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकाराचा वाढता धोका लक्षात घेता नागरिकांनी दैनंदिन आहारातील मिठाचे प्रमाण कमी करण्याची गरज तज्ज्ञांनी अधोरेखित केली आहे. राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणाच्या आकडेवारीनुसार, १५ वर्षांवरील सुमारे २१.३ टक्के महिला आणि २४ टक्के पुरुषांमध्ये रक्तदाब वाढलेला आढळला किंवा ते रक्तदाब नियंत्रणासाठी औषधे घेत होते.
उच्च रक्तदाबाची सुरुवातीच्या टप्प्यात स्पष्ट लक्षणे जाणवत नाहीत. त्यामुळे अनेकांना रक्तदाब वाढल्याचे नियमित तपासणी होईपर्यंत समजत नाही. दीर्घकाळ रक्तदाब नियंत्रणात न राहिल्यास हृदय, रक्तवाहिन्या, मेंदू आणि मूत्रपिंडांवर परिणाम होऊ शकतो. जास्त मीठ असलेला आहार हा उच्च रक्तदाबाच्या प्रमुख जोखीम घटकांपैकी एक असल्याचे भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेच्या मार्गदर्शक सूचनांमध्येही नमूद करण्यात आले आहे.
भारतीयांच्या आहारात मीठ जास्त
जागतिक आरोग्य संघटनेने प्रौढ व्यक्तींना दररोज २ हजार मिलिग्रॅमपेक्षा कमी सोडियम, म्हणजेच पाच ग्रॅमपेक्षा कमी मीठ घेण्याची शिफारस केली आहे. मात्र भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाच्या ‘ईट राइट इंडिया’ माहितीनुसार, भारतीय व्यक्तीचे सरासरी मीठ सेवन दिवसाला सुमारे ११ ग्रॅम आहे. हे शिफारस केलेल्या प्रमाणाच्या दुप्पट आहे.
मीठ केवळ स्वयंपाकातूनच शरीरात जात नाही. चिप्स, नमकीन, पापड, लोणची, सॉस, केचप, इन्स्टंट सूप, बिस्किटे, चीज, प्रक्रिया केलेले मांस आणि तयार मसाल्यांमध्येही सोडियमचे प्रमाण जास्त असू शकते. त्यामुळे पदार्थांच्या पॅकेटवरील पोषणमूल्यांची माहिती पाहून कमी सोडियम असलेला पर्याय निवडणे गरजेचे आहे.
कमी-सोडियम मीठ उपयोगी ठरू शकते
जागतिक आरोग्य संघटनेने नियमित मिठाऐवजी काही प्रमाणात पोटॅशियम असलेल्या कमी-सोडियम मीठाचा पर्याय विचारात घेण्याची सूचना केली आहे. अशा मिठामुळे नेहमीच्या मिठाच्या तुलनेत सोडियमचे सेवन कमी होऊ शकते. मात्र मीठाचा प्रकार बदलला तरी एकूण वापर मर्यादित ठेवणे आवश्यक आहे.
बाजारातील काही उत्पादनांमध्ये सामान्य मिठापेक्षा कमी सोडियम असल्याचा दावा केला जातो. ग्राहकांनी केवळ जाहिरातीवर अवलंबून न राहता पॅकेटवरील सोडियमचे प्रमाण, सर्व्हिंग साइज आणि घटकांची माहिती तपासावी. एखाद्या विशिष्ट ब्रँडमुळे हृदयविकार टळतो, असा थेट निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.
या नागरिकांनी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा
कमी-सोडियम मिठामध्ये अनेकदा पोटॅशियम क्लोराइडचा वापर केला जातो. मूत्रपिंडाचे आजार असलेल्या, पोटॅशियम मर्यादित ठेवण्याचा सल्ला मिळालेल्या किंवा पोटॅशियमवर परिणाम करणारी औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी असे मीठ वापरण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
मिठाचे सेवन कमी करण्यासाठी सोपे उपाय
स्वयंपाकातील मीठ हळूहळू कमी करणे, जेवताना वरून मीठ न घेणे, प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवणे आणि चव वाढवण्यासाठी लिंबू, आले, लसूण, मिरी, कोथिंबीर तसेच इतर मसाल्यांचा वापर करणे उपयुक्त ठरू शकते. ताजी फळे, भाज्या आणि घरच्या जेवणाला प्राधान्य देण्याचाही सल्ला देण्यात आला आहे.
केवळ मिठाचा प्रकार बदलणे पुरेसे नसून नियमित रक्तदाब तपासणी, संतुलित आहार, व्यायाम, वजन नियंत्रण आणि तंबाखू टाळणे या सर्व बाबी हृदयाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाच्या आहेत.
टीप : ही माहिती जनजागृतीसाठी आहे. उच्च रक्तदाब, हृदयविकार किंवा मूत्रपिंडाच्या आजारासाठी डॉक्टरांनी दिलेला उपचार किंवा आहाराचा सल्ला स्वतःहून बदलू नये.
