खडकवासला धरणातून तब्बल साडेचौदा तास नियंत्रित विसर्ग; प्रशासनाच्या समन्वयामुळे मुठा नदीकाठची परिस्थिती राहिली नियंत्रणात
पुणे | प्रतिनिधी
पुणे शहरासाठी मंगळवारी मध्यरात्रीची वेळ अत्यंत महत्त्वाची ठरली. खडकवासला धरणाच्या पाणलोट क्षेत्रात अवघ्या काही तासांत मुसळधार पाऊस कोसळल्याने धरणातील पाणीसाठा झपाट्याने वाढून 94 टक्क्यांवर पोहोचला. हवामान विभागाने पुणे जिल्ह्यासाठी ‘रेड अलर्ट’ जारी केल्यामुळे परिस्थिती अधिक संवेदनशील बनली होती. अशा वेळी पाटबंधारे विभागाने दाखविलेली तत्परता, अचूक नियोजन आणि विविध यंत्रणांमधील प्रभावी समन्वय यामुळे संभाव्य पूरस्थिती टळल्याचे स्पष्ट झाले.
यंदाच पदभार स्वीकारलेल्या कार्यकारी अभियंता किरण देशमुख, उपअभियंता तुषार भामरे आणि शाखा अभियंता वीरेश राऊत यांच्यासाठी ही पहिलीच मोठी पूरनियंत्रणाची परीक्षा होती. मात्र या अधिकाऱ्यांनी अनुभवी पद्धतीने परिस्थितीचे सातत्याने निरीक्षण करत धरणातील जलसाठा, पाणलोटातील पर्जन्यमान, नदीपात्राची क्षमता आणि हवामान खात्याचे अंदाज यांचा अभ्यास करून विसर्गाचे नियोजन केले.
क्षणोक्षणी घेतले गेले निर्णय
पाणलोट क्षेत्रात पावसाचा जोर वाढत असताना धरणातील जलपातळीत वेगाने वाढ होत होती. त्यामुळे कोणताही धोका न पत्करता प्रशासनाने टप्प्याटप्प्याने नियंत्रित विसर्ग सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. या संपूर्ण प्रक्रियेत जिल्हाधिकारी कार्यालय, पुणे महापालिका, पुणे पोलीस, आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आणि पाटबंधारे विभाग यांच्यात सातत्याने संपर्क ठेवण्यात आला.
नदीकाठच्या नागरिकांना वेळोवेळी सतर्कतेचे इशारे देण्यात आले. नदीपात्रातील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यात आले तसेच आवश्यक त्या ठिकाणी पोलिसांचा बंदोबस्तही वाढविण्यात आला.
साडेचौदा तास सुरू होता नियंत्रित विसर्ग
खडकवासला धरणातून प्रथम 27 हजार 203 क्युसेक वेगाने सलग सात तास विसर्ग करण्यात आला. त्यानंतर परिस्थितीचे मूल्यांकन करून विसर्ग 18 हजार 271 क्युसेक इतका करण्यात आला आणि तो सलग साडेसात तास सुरू ठेवण्यात आला. अशा प्रकारे एकूण साडेचौदा तास नियंत्रित पद्धतीने मुठा नदीपात्रात पाणी सोडण्यात आले.
या संपूर्ण कालावधीत नदीची पाणीपातळी धोकादायक मर्यादेपर्यंत पोहोचू नये यासाठी विसर्गाचे प्रमाण वेळोवेळी बदलण्यात आले. त्यामुळे शहरातील पूल, नदीकाठची वसाहत आणि सखल भागांवर कोणताही मोठा परिणाम झाला नाही.
जलव्यवस्थापनाची यशस्वी परीक्षा
खडकवासला धरण समूहातून पुणे शहराला पाणीपुरवठा केला जात असल्याने या धरणातील प्रत्येक निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा असतो. यंदाच्या मान्सूनमध्ये पहिल्यांदाच एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर विसर्ग करण्याची वेळ आली. मात्र पाणलोट क्षेत्रातील परिस्थितीचा अचूक अंदाज घेत जलसाठा सुरक्षित ठेवतानाच नदीपात्राची वहनक्षमताही लक्षात घेण्यात आली. त्यामुळे धरणाची सुरक्षितता आणि शहराची सुरक्षितता या दोन्ही बाबींचा समतोल राखण्यात यश आले.
अधीक्षक अभियंत्यांची प्रतिक्रिया– “पाणलोट क्षेत्रात अचानक पावसाचा जोर वाढल्याने काही काळ तणावाचे वातावरण निर्माण झाले होते. मात्र जलपातळीतील प्रत्येक बदलावर आमच्या अधिकाऱ्यांनी सातत्याने लक्ष ठेवले. योग्य वेळी आणि टप्प्याटप्प्याने विसर्ग केल्यामुळे संभाव्य मोठा पूरधोका टळला. मुठा नदीकाठची परिस्थिती संपूर्ण काळ नियंत्रणात राहिली.” — डॉ. प्रवीण कोल्हे, अधीक्षक अभियंता, पाटबंधारे विभाग
पुढील काही दिवस महत्त्वाचे
हवामान विभागाने पुढील काही दिवसही पावसाचा अंदाज व्यक्त केला असल्याने पाटबंधारे विभागाने धरणातील पाणीसाठ्यावर चोवीस तास लक्ष ठेवण्यास सुरुवात केली आहे. पाणलोट क्षेत्रातील पर्जन्यमान, धरणातील वाढणारा साठा आणि आवश्यकतेनुसार विसर्गाचे प्रमाण यावर सातत्याने निर्णय घेतले जाणार आहेत. प्रशासनाने नदीकाठच्या नागरिकांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता केवळ अधिकृत सूचनांचे पालन करावे, असे आवाहन केले आहे.
