कृत्रिम बुद्धिमत्ता व यंत्र शिक्षण आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता व डेटा विज्ञान अभ्यासक्रमांना प्रवेश सुरू; उद्योगाभिमुख शिक्षणावर भर
पुणे : एमआयटी आर्ट, डिझाईन अँड टेक्नॉलॉजी विद्यापीठाने (एमआयटी-एडीटी) ‘स्कूल ऑफ आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (एसओएआय) स्थापनेची घोषणा केली आहे. विद्यापीठाच्या राष्ट्रीय स्तरावरील उत्कृष्टतेच्या प्रवासातील हा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जात आहे. उद्योग आणि समाजामध्ये परिवर्तन घडवून आणणारे नैतिक, सर्जनशील आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता तज्ज्ञ घडविणे हे या स्कूलचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे.
स्कूल ऑफ आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स अंतर्गत बी.टेक (कृत्रिम बुद्धिमत्ता व यंत्र शिक्षण) आणि बी.टेक (कृत्रिम बुद्धिमत्ता व डेटा विज्ञान) हे चार वर्षांचे पदवी अभ्यासक्रम उपलब्ध करण्यात आले आहेत. कॉम्प्युटर सायन्स आणि इंजिनिअरिंगच्या मजबूत पायावर आधारित या अभ्यासक्रमांमध्ये विद्यार्थ्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील विविध विशेष शाखांमध्ये प्राविण्य मिळविण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे. डीप लर्निंग, कॉम्प्युटर व्हिजन, नॅचरल लँग्वेज प्रोसेसिंग, निर्मितीक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Generative AI), डेटा अॅनालिटिक्स आणि इंटेलिजंट सिस्टिम्स डिझाईन यांसारख्या अत्याधुनिक क्षेत्रांमध्ये विद्यार्थ्यांना सखोल ज्ञान दिले जाणार आहे.
एमआयटी-एडीटी विद्यापीठातर्फे आयोजित पत्रकार परिषदेत कुलगुरू प्रा. डॉ. राजेश एस., प्र-कुलगुरू डॉ. रामचंद्र पुजेरी आणि अधिष्ठाता डॉ. गणेश पाठक यांनी याबाबतची माहिती दिली.
यावेळी प्रा. डॉ. राजेश एस. म्हणाले, “या स्कूलचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची कृत्रिम बुद्धिमत्ता-केंद्रित शिक्षण पद्धती. पहिल्याच सत्रापासून विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष उद्योगांमधील समस्यांवर आधारित प्रकल्प, वास्तववादी डेटा संच (डेटासेट्स) आणि आधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता साधनांसह काम करण्याची संधी मिळणार आहे. तसेच ‘कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रॅक्टिस स्कूल’ मॉडेलअंतर्गत विद्यार्थ्यांना उद्योगांमध्ये दीर्घकालीन इमर्शन प्रोग्रामद्वारे प्रत्यक्ष कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रकल्पांवर काम करण्याचा अनुभव दिला जाणार आहे.”
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० (एनईपी २०२०) शी सुसंगत असा हा अभ्यासक्रम तयार करण्यात आला असून, हेल्थकेअर, फिनटेक, अॅग्रीटेक, निर्मितीक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि स्वायत्त कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Agentic AI) यांसारख्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये विशेष अभ्यासाची सुविधा उपलब्ध असेल. क्लाउड कॉम्प्युटिंग, ब्लॉकचेन, क्वांटम कॉम्प्युटिंग आणि ह्युमन-कॉम्प्युटर इंटरॅक्शन यांसारख्या बहुआयामी विषयांमुळे विद्यार्थ्यांचे ज्ञान अधिक व्यापक होणार आहे.
उद्योग क्षेत्राशी मजबूत संबंध हे ‘एसओएआय’ मॉडेलचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. अग्रगण्य तंत्रज्ञान कंपन्यांसोबत भागीदारी करून उद्योगतज्ज्ञांकडून सहशिक्षण, AWS Academy, Coursera आणि edX यांसारख्या जागतिक प्लॅटफॉर्म्ससोबत संयुक्त प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम तसेच उद्योग-प्रायोजित कॅपस्टोन प्रकल्प राबविण्याची योजना विद्यापीठाने आखली आहे. प्रत्येक विद्यार्थ्याला शैक्षणिक मार्गदर्शकासोबत उद्योग मार्गदर्शकाचीही साथ मिळणार असून, शिक्षण आणि व्यावसायिक अनुभव यांमधील दरी कमी करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
लोणी काळभोर येथील एमआयटी-एडीटी विद्यापीठाच्या विस्तीर्ण आणि अत्याधुनिक कॅम्पसमध्ये हे स्कूल कार्यरत राहणार आहे. सुमारे १५ लाख चौरस फूट परिसरात अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोगशाळा, आयसीटी-सक्षम स्मार्ट क्लासरूम्स, GPU (ग्राफिक्स प्रोसेसिंग युनिट) आणि TPU (टेन्सर प्रोसेसिंग युनिट) आधारित संगणकीय सुविधा तसेच संशोधन आणि इनक्युबेशन स्पेसेस उपलब्ध असतील.
जबाबदारीने नेतृत्व करणारे विद्यार्थी घडविणार – डॉ. पुजेरी
प्र-कुलगुरू डॉ. रामचंद्र पुजेरी म्हणाले, “एसओएआयमध्ये नैतिकता आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील समाजोपयोगी संशोधनाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. स्पष्टीकरणक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृत्रिम बुद्धिमत्ता गव्हर्नन्स, निष्पक्षता-जागरूक मॉडेलिंग आणि डेटा गोपनीयता यांसारखे विषय अभ्यासक्रमाचा अविभाज्य भाग असतील. केवळ सक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली निर्माण करणारे नव्हे, तर त्यांच्या सामाजिक परिणामांची जाणीव ठेवून जबाबदारीने नेतृत्व करणारे विद्यार्थी घडविण्याचा विद्यापीठाचा संकल्प आहे.”
“स्कूल ऑफ आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ही पुढील पिढीतील तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम, नैतिक मूल्यांनी समृद्ध आणि मानवी संवेदनशीलता जपणारे कृत्रिम बुद्धिमत्ता नेतृत्व घडविण्याची आमची बांधिलकी आहे. नवोपक्रम आणि जबाबदारी यांचा संगम साधणारी शिक्षणव्यवस्था उभी करून देश आणि जगासाठी सकारात्मक बदल घडविणारे विद्यार्थी घडविण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.”
– प्रा. डॉ. मंगेश कराड
कार्याध्यक्ष तथा प्र-कुलपती,
एमआयटी-एडीटी विद्यापीठ, पुणे
