·         पहिल्‍या टप्‍प्‍याला पुरंदरमध्‍ये सुरूवात होण्‍यासह ४ सप्‍टेंबर रोजी एमएमएममध्‍ये १०० हून अधिक शिक्षकांना प्रशिक्षित करण्‍यात आले; पुण्‍यातील सर्व १३ ब्‍लॉक्‍समध्‍ये या उपक्रमाचा विस्‍तार करण्‍यात येईल, ज्‍याचा ३,००० हून अधिक शिक्षकांना प्रशिक्षित करण्‍याचा मनसुबा आहे.

·         आदित्‍य बिर्ला एज्‍युकेशन ट्रस्‍टचा उपक्रम उजास जागरूकता, शाश्वता आणि मोफत सॅनिटरी पॅडच्‍या माध्‍यमातून किशोरवयीन मुली, महिला व समुदायांमध्‍ये मासिक पाळीदरम्‍यान आरोग्‍याची घ्‍यावयाची काळजी व स्‍वच्‍छतेला चालना देतो. 

·         २०२१ मध्ये सुरू झाल्यापासून उजासने ५ लाखांहून अधिक किशोरवयीन मुली व मुलांना शिक्षण दिले आहे आणि संपूर्ण महाराष्‍ट्रात शाश्वत मासिक पाळी व्यवस्थापनासाठी ५० लाखांहून अधिक पॅड्सचे मोफत वाटप केले आहे.

पुणे, ४ सप्टेंबर २०२५ – अद्वैतेश बिर्ला यांनी स्थापन केलेला आदित्य बिर्ला एज्युकेशन ट्रस्टचा उपक्रम उजासने आज पुणे जिल्हा परिषदेसोबत दोन वर्षांच्या सामंजस्य करार (एमओयू) अंतर्गत पुरंदर, पुणे येथे मेन्‍स्‍ट्रुअल हेल्‍थ अँड हायजिन मॅनेजमेंट (एमएचएम) शिक्षक प्रशिक्षण उपक्रमाचा पहिला टप्पा सुरू केला. या दोन तासांच्या ऑनलाइन सत्रात ३० शाळांमधील १०० हून अधिक शिक्षकांना किशोरवयीन मुलींना मासिक पाळी व स्वच्छता व्यवस्थापनाबद्दल मार्गदर्शन करण्यासाठी माहिती आणि कौशल्‍यांसह सक्षम करण्‍यात आले. हा पहिला टप्पा मोठ्या प्रयत्नांची सुरुवात आहे, ज्याद्वारे उजासचा पुणे जिल्ह्यातील सर्व १३ ब्लॉकमधील ३,००० हून अधिक शिक्षकांना प्रशिक्षित करण्याचा मनसुबा आहे.

शिक्षक प्रशिक्षणाचा मूळ सामंजस्य करारात समावेश नव्हता, पण शाळांमध्ये मासिक पाळीदरम्‍यान आरोग्‍याच्या घ्‍यावयाच्‍या काळजीबाबत माहिती देण्‍यासाठी उजासने हा उपक्रम सुरू केला. पुणे जिल्हा परिषदेच्या प्रबळ पाठिंब्‍यासह या उपक्रमाने पुणे जिल्ह्यापासून सुरुवात करून महाराष्‍ट्रातील शालेय यंत्रणांमध्‍ये एमएचएमचा समावेश करण्‍यासाठी पाया रचला आहे.

दोन तासांच्‍या कार्यशाळेमध्‍ये पुढील गोष्‍टींवर लक्ष केंद्रित करण्‍यात आले:

1. एमएचएम प्रशिक्षणाद्वारे क्षमता निर्माण करणे: शिक्षकांना उजासच्या मेन्‍स्‍ट्रुअल हेल्‍थ मॅ‍नेजमेंट (मासिक पाळी आरोग्य व्यवस्थापन) सत्रांचे ज्ञान, साधने आणि पद्धतींसह सुसज्ज करण्यात आले होते, ज्यामुळे त्यांना वर्गात अध्‍यापन करताना आणि दैनंदिन शालेय संवादात मासिक पाळीबाबत आत्‍मविश्वासाने माहिती देता येईल.
2. विद्यार्थ्यांना सतत पाठिंबा देणे: वर्गात शिकवण्याव्यतिरिक्‍त शिक्षक प्रश्नांची उत्तरे देण्यास, गैरसमज दूर करण्यास आणि सतत मार्गदर्शन करण्यास सुसज्‍ज होते, कार्यशाळा संपल्यानंतर देखील किशोरवयीन मुलींसाठी ते दीर्घकालीन सहयोगी म्हणून सक्षम झाले.

या उपक्रमाबाबत मत व्‍यक्‍त करत उजासच्‍या प्रमुख पूनम पाटकर म्‍हणाल्‍या, “शिक्षक हे परिवर्तनाचे महत्त्वपूर्ण घटक आहेत. भारतात जवळपास २३ टक्‍के किशोरवयीन मुली मासिक पाळी सुरू झाल्यानंतर शाळा सोडतात, ज्याचे मुख्य कारण कलंकाची भावना, जागरूकतेचा अभाव आणि अपुरी आधार व्यवस्था आहे. शिक्षकांना प्रशिक्षण देऊन आम्ही खात्री घेत आहोत की, शाळेमध्‍ये मुलींना त्यांच्या मासिक पाळीदरम्यान वगळण्याऐवजी आधार वाटेल असे सुरक्षित वातावरण असेल. शिक्षकांना अचूक, मासिक पाळीसंदर्भात असलेले गैरसमज दूर करणारे ज्ञान देऊन सक्षम केल्याने शाळेमधून विद्यार्थीनींची गळती कमी होण्‍यास मदत होईल, तसेच उत्तम व उत्‍साहपूर्ण वर्ग निर्माण होतील, जेथे वि़द्यार्थीनींना पाहिले जात असल्‍याचे, काळजी घेतली जात असल्‍याचे व आत्‍मविश्वासपूर्ण वाटेल. ही कार्यशाळा मासिक पाळीबाबत सामान्‍य संवादांना चालना देण्‍यासाठी आणि कायमस्वरूपी बदल घडवून आणण्यासाठी शिक्षकांना सुसज्ज करण्यासाठी जिल्‍हा स्‍तरावरील चळवळीची फक्‍त सुरूवात आहे.” 

आपले मत व्‍यक्‍त करत पुणे जिल्हा परिषदेचे आयएएस श्री. गजानन पाटील म्हणाले, “पुणे मॉडेल स्कूल उपक्रमांतर्गत जिल्हा परिषदेचा हा उपक्रम मुलींच्या सर्वांगीण विकासाला सार्वजनिक आरोग्य आणि शिक्षणात समाविष्‍ट करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे. किशोरवयीन मुलींना सन्मानाने आणि आत्मविश्वासाने त्यांचे शिक्षण सुरू ठेवता येईल असे सुरक्षित व सहाय्यक वातावरण प्रदान करण्याचा या उपक्रमाचा मनसुबा आहे. हा उपक्रम विद्यार्थी आणि शिक्षकांमध्ये जागरूकता निर्माण करेल, शाळांमध्ये सॅनिटरी पॅडची उपलब्धता सुनिश्चित करेल आणि शिक्षकांना प्राथमिक आधार म्हणून प्रशिक्षित करेल. जिल्हा परिषदेच्या इतर उपक्रमांसह हा उपक्रम वि़द्यार्थीनींचे गळतीचे प्रमाण कमी करण्यास मोठ्या प्रमाणात मदत करेल.” 

कार्यशाळेच्या शेवटी शिक्षकांना मासिक पाळीबद्दल खुला, गैरसमज दूर करणारा संवाद करण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांना अचूक माहिती व सहाय्यक पद्धतींसह मार्गदर्शन करण्यासाठी सुसज्ज करण्यात आले. स्वच्छता, पोषण, वेदना व्यवस्थापन आणि मानसिक आरोग्‍य या क्षेत्रातील कौशल्यांसह शिक्षक आता त्यांच्या शाळांमध्ये मासिक पाळीच्या आरोग्यासाठी दीर्घकालीन समर्थक म्हणून काम करण्यास सक्षम आहेत. किशोरवयीन मुलींना त्यांच्या शिक्षणादरम्यान आत्मविश्वासपूर्ण, काळजी घेत असल्‍याचे आणि सक्षम वाटावे यासाठी ही शाश्वत प्रयत्‍नांची सुरूवात आहे.

मानसिक आरोग्य जनजागृतीसाठी कनेक्टिंग ट्रस्ट व रोटरी क्लबचा पुढाकार

पुणे: जागतिक आत्महत्या प्रतिबंध दिनानिमित्त मानसिक आरोग्याबाबत जनजागृती करण्यासाठी कँडल मार्चचे आयोजन केले आहे. आत्महत्या प्रतिबंधासाठी गेल्या वीस वर्षांपासून कार्यरत असलेल्या कनेक्टिंग ट्रस्ट व रोटरी क्लब ऑफ पुणे सारसबाग यांच्या पुढाकारातून हा कँडल मार्च शनिवार, दि. १३ सप्टेंबर २०२५ रोजी सायंकाळी ६ वाजल्यापासून संभाजी उद्यान, जंगली महाराज रस्ता पुणे येथून निघणार आहे. कँडल मार्चमध्ये सहभागी होण्यासाठी https://bit.ly/candlemarch2025 यावर आपले नाव नोंदवावे किंवा कनेक्टिंग ट्रस्टच्या connecting_ngo या इन्स्टा पेजला भेट द्यावी, असे आवाहन कनेक्टिंग ट्रस्टच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रणिता मडकईकर यांनी केले आहे. या कँडल मार्चमध्ये रोटरी क्लब ऑफ पुणे कात्रज, रोटरी क्लब ऑफ पुणे साऊथ, रोटरी क्लब ऑफ पुणे कोथरूड, रोटरी क्लब ऑफ पुणे सहवास, रोटरी क्लब ऑफ पुणे मिडईस्ट, रोटरी क्लब ऑफ पुणे ईस्ट, रोटरी क्लब ऑफ पुणे सनराईज या क्लबचे सहकार्य लाभले आहे.

आत्महत्या हा आपल्या समाजासमोर उभा असलेला एक गंभीर प्रश्न आहे. अनेकदा मनातील वेदना, ताण, एकटेपण बोलून दाखवता येत नाही आणि त्यातून मोठे निर्णय घेतले जातात. या वेदना ऐकल्या जाव्यात, आधार मिळावा आणि प्रत्येकाला हे जाणवावे की तो एकटा नाही, यासाठी जनजागृतीची गरज आहे. याचाच एक भाग म्हणून अर्नवाज दमानिया यांनी २००५ मध्ये कनेक्टिंग ट्रस्ट ही संस्था सुरू केली. गेली दोन दशके ही संस्था सतत आत्महत्या प्रतिबंध, मानसिक आरोग्य जनजागृती आणि जीव वाचविण्याचे कार्य करत आली आहे. या प्रवासात हजारो लोकांना आधार, समज आणि जीवनाची नवी दिशा मिळाली आहे. या प्रवासात आता रोटरी क्लबनेही साथ देण्यासाठी हात पुढे केला असल्याचे कनेक्टिंग ट्रस्टच्या गायत्री दामले यांनी नमूद केले.

रोटरी सदस्यांसह रोटरॅक्टर आणि तरुण मंडळी या कॅन्डल मार्चमध्ये सहभागी होतील. निराश व्यक्तींना आशा देण्यासाठी, त्यांना पाठिंबा देण्यासाठी हा कॅन्डल मार्च महत्वपूर्ण ठरणार आहे. हा कँडल मार्च म्हणजे आत्महत्येमुळे आपले जीवन गमावलेल्या व्यक्तींना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी, समाजामध्ये मानसिक आरोग्याबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी आणि सध्या संघर्ष करत असलेल्या व्यक्तींना आधार देण्यासाठी एक गंभीर आणि अर्थपूर्ण पाऊल आहे. आपली एक छोटीशी मेणबत्ती आणि काही पावले, कोणाच्या तरी जीवनात प्रकाशाचा किरण ठरू शकतात. चला, आपण सारे मिळून या उपक्रमात सहभागी होऊन संवेदनशीलता, आशा आणि आधाराचा संदेश पोहोचवूया, असे आवाहन रोटरी क्लब ऑफ पुणे सारसबागचे अध्यक्ष आशुतोष वैद्य यांनी केले.

पीएमआरडीएचे महानगर आयुक्त डॉ. योगेश म्हसे यांनी घेतली प्रशासकीय यंत्रणांची संयुक्त बैठक

पिंपरी (दि.३) : हिंजवडीसह चाकण भागातील वाहतूक कोंडी दूर करण्यासाठी गेल्या महिन्याभरापासून विविध प्रशासकीय यंत्रणांच्या माध्यमातून ठोस उपाययोजना करण्यात येत आहे. यात प्रामुख्याने रस्ते रुंदीकरणासह परिसरातील अनधिकृत बांधकामे / अतिक्रमणे काढण्यात येत असल्याने रहदारी सुरळीत होण्यास मोठी मदत होत असल्याचे सकारात्मक चित्र आहे. त्या अनुषंगाने सुरु असलेली विकास कामे, कारवाईसंदर्भात पुणे महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाचे महानगर आयुक्त डॉ. योगेश म्हसे यांनी बुधवारी प्रशासकीय यंत्रणांकडून आढावा घेत प्रलंबित कामे तातडीने पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले.

हिंजवडी आणि चाकण भागातील वाहतूक कोंडी निराकरणासह नागरी समस्या सोडव‍िण्यासाठी मुख्यमंत्री, उपमुख्यमंत्री यांच्या निर्देशानुसार कार्यवाही सुरु आहे. या भागातील अरुंद रस्ते रुंद करण्यासाठी या पर‍िसरातील अनधिकृत बांधकामे आणि अतिक्रमणे काढण्याची कारवाई पीएमआरडीएसह त्या- त्या स्थानिक यंत्रणांकडून करण्यात येत आहे. हिंजवडी भागातील १९ किलोमीटर पर्यंतची अतिक्रमणे काढण्यात आली असून या भागातील अरुंद रस्ते रुंद करत काही नवीन रस्ते प्रस्तावित केले आहे. त्या अनुषंगाने तातडीने मोजणी आणि भूसंपादन प्रक्रियेचे प्रस्ताव पाठवण्याचे निर्देश महानगर आयुक्त यांनी दिले.

यात लक्ष्मी चौक ते मेझा – ९ हॉटेल, पांडवनगर ते माणगाव ते फेस ३, लक्ष्मी चौक ते मारुंजी ते कोलते पाटील गेट, लक्ष्मी चौक ते पद्मभूषण चौक ते विप्रो सर्कल, मधुबन हॉटेल ते छत्रपती शिवाजी चौक, छत्रपती शिवाजी चौक ते एमआयडीसी हद्दीपर्यंत, कासारसाई रोड, छत्रपती शिवाजी चौक ते हिंजवडी गावठाण (स्मशानभूमी रोड), प्राइड रोड ते विप्रो सर्कल, शिवाजी चौक ते पद्मभूषण चौक यासह इतर भागातील रस्त्यासंदर्भातील चर्चा करण्यात आली. माण, हिंजवडी, मारुंजी आदी भागातील वाहतूक कोंडी आणि नागरी समस्या निकाली काढण्याच्या अनुषंगाने पर्यायी रस्त्यांसंदर्भात सुरू असलेल्या कामाचा यावेळी आढावा घेण्यात आला.

यावेळी पीएमआरडीएचे महानगर आयुक्त डॉ. योगेश म्हसे, अतिरिक्त महानगर आयुक्त दीपक सिंगला, पोलीस अधीक्षक तथा दक्षता अधिकारी अमोल झेंडे, मुख्य अभियंता रिनाज पठाण, विकास परवानगी व नियोजन विभागाचे संचालक अविनाश पाटील, अनधिकृत बांधकाम विभागाच्या सह आयुक्त डॉ. दीप्ती सूर्यवंशी-पाटील, जमीन मालमत्ता विभागाचे सह आयुक्त हिम्मत खराडे यांच्यासह जलसंपदा विभाग, एमआयडीसी, एमएसईबी, एमपीसीबी, सार्वजनिक बांधकाम, राष्ट्रीय महामार्ग, नगर पालिका, जिल्हा परिषद आदी विभागांचे अधिकारी उपस्थित होते.

चाकण भागात आठवड्याभरात कार्यवाही
हिंजवडी भागातील अतिक्रमणावर केलेल्या कारवाईनंतर आता आठवड्याभरात पीएमआरडीएसह इतर प्रशासकीय यंत्रणा चाकण भागातील रहदारी सुरळीत करण्याच्या अनुषंगाने मोर्चा वळवणार आहे. या भागातील अनधिकृत बांधकामे आणि अतिक्रमणे काढण्यासाठी सोमवारपासून ठोस पावले उचलण्यात येणार आहे. यासह पुणे नाशिक रस्ता नाशिक फाटा ते राजगुरू नगर उन्नत मार्ग, चाकण – तळेगाव – शिक्रापूर, औद्योगिक क्षेत्रातील रस्त्यावरील खड्डे व वाहतूक कोंडी, ट्रक टर्मिनल, चाकण भागातील बाह्यवळण रस्ते यासह इतर रस्ते आण‍ि नागरी समस्यांच्या अनुषंगाने महानगर आयुक्त डॉ. योगेश म्हसे यांनी संबंधित यंत्रणांकडून आढावा घेतला.

पुणे, ३ सप्टेंबरः” हवामान अनुकरण, हवेची गुणवत्ता, त्याची देखरेख, अचूक शेती आणि ऊर्जा ऑप्टिमायझेशनमधील अनुप्रयोगद्वारा एआय हा शाश्वतेला पुढे नेत आहे .त्यामुळे या संधीचा लाभ घेतांना एआयच्या नैतिक आव्हानाबद्दल सावधगिरी बाळगावी. शाश्वत भविष्यासाठी एआय वापरासाठी नाविन्यपूर्ण परंतु जबाबदार मार्गांची कल्पना करणे गरजेचे आहे. तसेच डेटा संरक्षण अत्यंत महत्वाचे आहे.” असे विचार आयबीएमचे लिड क्लाइंट पार्टनर अभिजित अटले यांनी व्यक्त केले.
‘एमआयटी वर्ल्ड पीस युनिव्हर्सिटीच्या स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँण्ड टेक्नॉलॉजी अंतर्गत डिपार्टमेंट ऑफ इलेक्ट्रीकल अ‍ॅण्ड इलेक्ट्रॉनिक्स इंजिनियरींग विभागाच्या वतीने ‘आयईईई इंटरनॅशनल कॉन्फरन्स ऑन सस्टेनेबिलिटी टेक्नॉलॉजी फॉर ह्यूमिनिटी अ‍ॅण्ड स्मार्ट वर्ल्ड’ (एचएसडब्ल्यू टेक-२०२५) या विषयावर आयोजित तीन दिवसीय परिषदेच्या उद्घाटन प्रसंगी प्रमुख पाहुणे म्हणून ते बोलत होते. ही परिषद एमआयटी डब्ल्यूपीयूचे कार्याध्यक्ष डॉ. राहुल विश्वनाथ कराड यांच्या मार्गदर्शनात होत आहे.
यावेळी सन्माननीय अतिथी म्हणून डॉ. सुब्रा कांती दास, आईईआई पुणे विभागाचे सचिव डॉ. अभिजित खुरापे, ब्रॉडकॉचे वरिष्ठ अभियांत्रिकी व्यवस्थापक सुनील खराटे हे उपस्थित होते.
तसेच एमआयटी डब्ल्यूपीयूचे कुलगुरू डॉ. आर.एम.चिटणीस, वरिष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. भरत काळे, अधिष्ठाता डॉ. सिद्धार्थ चक्रवर्ती, एमआयटी डब्ल्यूपीयू आणि तांत्रिक कार्यक्रम समितीचे वरिष्ठ प्रा. डॉ. भरत चौधरी, एमआयटी डब्ल्यूपीयूच्या इलेक्ट्रिकल आणि इलेक्ट्रॉनिक्स इंजिनियरिंग विभागाच्या कार्यक्रम संचालक डॉ. पारूल जाधव व प्रा. डॉ. सुनिल सोमाणी उपस्थित होत्या.
सुनील खराटे यांनी, तंत्रज्ञान आणि सोशल डिझाइनमधील नवीनतम प्रगतीवर एक आकर्षक विचार मांडले. सेमीकंडक्टर स्केलिंग कामगिरी, कार्यक्षमता आणि एकत्रीकरण कसे चालवते हे स्पष्ट केले. डिझाइन, पडताळणी आणि ऑप्टिमायझेशनमधील आव्हानांवर प्रकाश टाकला. आयओटी, ५जी, आरई सर्किट डिझाइनच्या वाढत्या भूमिकेवर भर देऊन चिप इनोव्हेशनला चालना देण्यात ब्रॉडकॉमच्या नेतृत्वाची भूमिका सामायिक केली. सेमीकंडक्अर डिझाइनमध्ये एआय आणि ऑटोमेशनचा प्रभाव किती खोलवर आहे हे सांगितले.
एलटीआय माइंडट्रीचे उपाध्यक्ष आणि जागतिक वितरण प्रमुख निखिल दातार यांनी ग्रीन एआय आणि तंत्रज्ञानाचे अध्यात्माशी एकत्रीकरण यावर भाष्य केले. नवोपक्रमाला चालना देताना ऊर्जेचा वापर आणि कार्बन फूटप्रिंट कमी करण्यावर शाश्वत एआय पद्धतींच्या गरजेवर अधिक भर दिला.
डॉ. सुब्रा कांती दास यांनी भविष्य निर्मितीसाठी एआयचा वापर किती मोठ्या प्रमाणात होऊ शकतो यावर भाष्य केले. त्यांनतर डॉ. आर.एम.चिटणीस, डॉ. भरत काळे, डॉ. भरत चौधरी, डॉ. सिद्धार्थ चक्रवर्ती यांनी शाश्वत उपयांना दैनदिंन जीवनामध्ये समाविष्ट करणे गरजेचे आहे. अक्षय ऊर्जा प्रणाली, स्मार्ट ग्रिड, एआय चलित हवामान मॉडेलिंग, आयओटी आधारित अचूक शेती आणि हरित साहित्य ही पर्यावरणीय प्रणाली नाजूक राहिल्यास विज्ञान आणि इंजिनियरिंग कशी लवचिकता मजबूत करू शकते यावर भाष्य केले.
डॉ. पारुल जाधव यांनी प्रस्तावनेत परिषदेच्या माध्यमातून नवीन कल्पनांवर केवळ चर्चा केली जाणार नाही तर त्याला बळकटी देऊ. याचा उपयोग मानवतेसाठी तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीच्या आयईईच्या दृष्टिकोनात योगदान देऊ शकतील असे सांगितले.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन आणि आभार डॉ. सुनिल सोमाणी यांनी केले.

पुणे, दि. ३ सप्टेंबर २०२५ : शिवसेना नेत्या तथा विधानपरिषदेच्या उपसभापती डॉ. नीलम गोऱ्हे यांनी स्वर्गीय गिरीशजी बापट यांच्या जयंतीनिमित्त आयोजित कार्यक्रमात सहभागी होऊन त्यांना भावपूर्ण आदरांजली वाहिली. हा कार्यक्रम श्रुती मंगल कार्यालय, आपटे रोड, शिवाजीनगर येथे पार पडला. यावेळी पत्नी गिरीजा बापट, सून स्वरदा बापट, मुलगा गौरव बापट हे उपस्थित होते.

या प्रसंगी डॉ. गोऱ्हे यांनी स्व. बापट यांच्या कार्याचा गौरव करताना सांगितले की, “गिरीशजी बापट हे सर्वसामान्य जनतेच्या हितासाठी सदैव कार्यरत राहिले. त्यांची कार्यशैली, साधेपणा आणि लोकाभिमुख दृष्टिकोन पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे.”

डॉ. गोऱ्हे यांनी पुढे सांगितले की, “त्यांच्या कार्यातून समाजसेवेचा नवा आदर्श पुढे आला. त्यांनी राजकारण हे जनसेवेसाठीच असते हे दाखवून दिले.”

कार्यक्रमाला स्थानिक मान्यवर, सामाजिक कार्यकर्ते आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून स्व. गिरीशजी बापट यांना आदरांजली अर्पण केली.

पुणे : तबला वादनातील फारुखाबाद घराण्याची परंपरा यशस्वीरित्या पुढे नेण्यात बहुमोल योगदान देणारे मरहूम उस्ताद गुलाम रसूल खाँसाहेब यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या शिष्य परिवारातर्फे ‌‘नादब्रह्मांजली‌’ या गायन-वादनाच्या कार्यक्रमातून सांगितीक मानवंदना अर्पण करण्यात आली.
गोखलेनगरमधील कलाछाया कल्चरल सेंटर येथे या सांगितीक कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. कार्यक्रमाची सुरुवात सलीम अख्तर यांचे शिष्य देवेंद्र भावे यांच्या एकल तबलावादनाने झाली. त्यांनी सुरुवातीस तीन तालमध्ये पेशकार, कायदे, रेले सादर केला. त्यानंतर पेशकार आणि द्रुतलयीत गत आणि चक्रदार सादर केले.
विश्वास जाधव यांचे शिष्य जितेश झंवर यांनी आपल्या तबला वादनाची सुरुवात तीन ताल सादर करून केली. यात तुकडे, कायदे, रेले तसेच उ. अमीर हुसैन खाँ, उस्ताद जहाँगीर खाँ यांच्या रचना प्रभावीपणे सादर केल्या.
उस्ताद फैय्याज हुसेन खाँ यांची शिष्या युवा व्हायोलिनवादक श्रुती राऊत हिच्या वादनाने मैफलीत रंग भरले. तिने आपल्या वादनाची सुरुवात पुरिया धनाश्री या रागाने केली. ‌‘पायलिया झंकार मोरी‌’ या तीन तालातील रचनेने सादरीकरणाची सांगता केली.
मैफलीचा कळसाध्याय ठरले ते किराणा घराण्याचे प्रसिद्ध गायक अर्शद अली खान यांचे सादरीकरण. त्यांनी आपल्या सादरीकरणाची सुरुवात पुरिया कल्याणमधील विलंबित तालातील ‌‘आज सोबन‌’ या रचनेने केली. त्यानंतर द्रुत तराणा ऐकविला. ‌‘कारी बदरिया छायी‌’ ही गौड मल्हार रागातील बंदिश सादर केल्यानंतर ‌‘मोरे आए कुंवर कन्हाई‌’ ही बंदिश ऐकविली.
कलाकारांना सलीम अख्तर (तबला), गंगाधर शिंदे (संवादिनी) यांनी समर्पक साथसंगत केली. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन सायरा कुरेशी यांनी केले.

पुणे-“आजवर मी अनेक संमेलने अनुभवली, परंतु जुळ्यांचे संमेलन हा माझ्यासाठी आगळावेगळा आणि विलक्षण अनुभव आहे. या संमेलनातून संविधानिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन मांडला जात आहे,” असे प्रतिपादन अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे माजी अध्यक्ष डॉ. श्रीपाल सबनीस यांनी केले.

३७ व्या पुणे फेस्टिव्हलमध्ये जुळ्यांचे संमेलन हा अभिनव उपक्रम मंगळवारी बालगंधर्व रंगमंदिरात उत्साहात पार पडला. या अनोख्या कार्यक्रमात १२५ हून अधिक जुळ्यांची नोंदणी झाली होती, तर ५० हून अधिक जुळ्या जोड्या प्रत्यक्ष उपस्थित होत्या. मंचावर लव कुश यांचे भव्य चित्र सर्वांचे लक्ष वेधून घेत होते. या कार्यक्रमात “जुळ्यांचा क्लब स्थापन करीत असल्याची घोषणा करण्यात आली त्यावेळी सर्वांनी टाळ्यांचा कडकडात करून प्रतिसाद दिला. बालगंधर्व रंगमंदिर पालक व प्रेक्षकांनी खाचाखच भरले होते.

कार्यक्रमाला माजी खासदार अॅड. वंदना चव्हाण प्रमुख पाहुण्या म्हणून उपस्थित होत्या. केरळमधील ‘जगाची जुळ्यांची राजधानी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कोडिन्ही गावाच्या सरपंच तसलीना या विशेष निमंत्रित होत्या. त्यांचा मान्यवरांच्या हस्ते सन्मान करण्यात आला. यावेळी  मुख्य संयोजक अॅड. अभय छाजेड, बालगंधर्व सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रमुख मोहन टिल्लू व बाबू नायर उपस्थित होते.

बालगंधर्व येथे रॅम्बो सर्कसचे विदूषकांनी जुळ्यांचे अनोखे स्वागत करून वातावरण रंगवले. तसेच सर्वांना आग्रहाने नाष्टा दिला. या संमेलनात जगभरातील जुळ्यांवरील माहितीपट, राम और शाम जुडवा दो कालिया अशी जुळ्यांवरील चित्रपटातील गाण्यांची चित्रफित आणि  कोडीन्ही गावाची माहिती देणारी चित्रफित दाखवण्यात आल्या. या फिल्म्स माध्यम समितीच्या श्रुती तिवारी, मधुरा नातू वर्धे, सागर बाबर, रोहिणी अद्वैत  तन्मयी मेहेंदळे कुलकर्णी यांनी केल्या होत्या. २ सप्टेंबर रोजी वाढदिवस असणाऱ्या जुळ्या बहिणी पुष्पा देसाई आणि स्नेहलता आठलेकर यांचा विशेष सत्कार पुणे फेस्टिव्हल तर्फे साडी व पेढे देऊन करण्यात आला. जुळ्यांच्या वतीने प्रातिनिधिक स्वरूपात पद्मजा जोशी आणि तनुजा जावडेकर या हुबेहूब दिसणाऱ्या जुळ्या बहिणींनी मनोगत व्यक्त करताना अनेक गमतीशीर आठवणी सांगितल्या.या संमेलनासाठी आलेली अनेक लहान जुळी मुलं विदुशकांसमवेत मनसोक्त खेळली. या विदुशकांसमवेत पालकांनी जुळ्यांचे फोटो काढून घेतले तसेच मोठ्या जुळ्या भावंडांनी देखील विदुशकांसमवेत फोटो काढण्याचा आनंद लुटला.

याप्रसंगी सत्काराला उत्तर देताना कोडिन्ही गावाच्या सरपंच तसलीना म्हणाल्या, “केरळमधील कोडिन्ही गाव जगभरात जुळ्या जन्मांसाठी प्रसिद्ध आहे. यामागील वैज्ञानिक कारण आजवर स्पष्ट झालेले नाही. १९४९ मध्ये पहिला जुळा जन्म नोंदवला गेला, त्यानंतर यावर अनेक संशोधन झाले, मात्र ठोस निष्कर्ष निघालेले नाहीत.”

अॅड. वंदना चव्हाण म्हणाल्या, “जगभरात पुणे फेस्टिव्हलने वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. प्रत्येक घटकाला आपलंसं करणारे आणि जनजागृती वाढवणारे हे फेस्टिव्हल समाजासाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.”

वैद्यकीय व ज्योतिषीय अंगानेही तज्ज्ञांनी मार्गदर्शन केले. डॉ. अरुण गद्रे यांनी “जुळी होण्याची वैद्यकीय कारणमीमांसा”, डॉ. मिलिंद दुगड यांनी “जुळ्यांच्या संगोपनात घ्यावयाची काळजी” आणि ज्योतिषतज्ज्ञ आभा करंदीकर यांनी “जुळ्यांचे भविष्य वेगळे का?” या विषयांवर आपले विचार मांडले.

डॉ. गद्रे यांनी जुळ्या गर्भधारणेत वाढलेल्या ताणतणावाविषयी पालकांना जागरूक केले ते म्हणाले की जुळ्यांच्या बाळंतपणाच्या काळात रक्तदाब व मधुमेह यावर सतत लक्ष ठेवणे गरजेचे असते असे सांगितले,  डॉ. दुगड यांनी “गर्भधारणेच्या पहिल्या दिवसापासून नियमित तपासणी आवश्यक असून जीवनशैलीत बदल करणे गरजेचे आहे,” असे सांगितले. ते म्हणाले की मुलं मुलींची लग्नाची वय वाढत आहेत तसेच प्लानिंग मुले बलाचा जन्म देखील लांबवली जात आहे हे योग्य नाही. ज्योतिषा आभा करंदीकर यांनी जुळ्या मुलांचे भविष्य आणि त्यांच्या स्वभाववैशिष्ट्यांवर भाष्य करताना ज्योतिष शास्त्राच्या मर्यादा अधोरेखित केल्या.

या कार्यक्रमाची संकल्पना पुणे फेस्टिव्हलचे माध्यम समन्वयक प्रवीण प्र. वाळिंबे यांची होती. केरळच्या कोडिन्हीच्या सरपंच श्रीमती तसलीना आणि थबशीर यांनी या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याबद्दल पुणे फेस्टिव्हल व माध्यम समितीचा विशेष गोरव केला. प्रवीण प्र वाळिंबे यांनी प्रास्ताविकात पुणे फेस्टिव्हलच्या ३७ वर्षांच्या परंपरेचा आढावा घेतला. सूत्रसंचालन नीलिमा बोरवणकर यांनी केले, तर श्रुती तिवारी यांनी आभार मानले. श्रीकांत कांबळे व अतुल गोंजारी यांनी व्यवस्थापन पाहिले.

 मानाचा चौथा श्री तुळशीबाग गणपती मंडळातर्फे कर्तृत्ववान महिलांचा सन्मान
पुणे:  ‘बांगड्या भरल्यात का?’ असे पूर्वी पुरुषांबाबत म्हटले जायचे. तो समज खोडून काढणाऱ्या आणि बांगड्या नसतानाही मनगटांमध्ये किती सामर्थ्य आहे हे सिद्ध करणाऱ्या महिला आज आपल्या समोर आहेत. महिला या उत्तम व्यवस्थापन गुरू आहेत. असे मत ज्येष्ठ साहित्यिका डॉ. अरुणा ढेरे यांनी व्यक्त केले.

मानाचा चौथा श्री तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ ट्रस्टतर्फे विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय कार्य करणाऱ्या महिलांचा सन्मान करण्यात आला. तुळशीबाग गणपती उत्सवमंडपात कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. यावेळी मंडळाच्या विश्वस्त अभिनेत्री वाळके, अध्यक्ष विकास पवार, कोषाध्यक्ष नितीन पंडित, उपाध्यक्ष विनायक कदम उपस्थित होते.

मुक्ताबाई नाटिकेच्या क्षेत्रात सलग ३० वर्षे योगदान तसेच आयुर्वेदिक वैद्यकात कार्यरत डॉ. प्रचिती सुरु कुलकर्णी,  वित्तीय आणि गुंतवणूक क्षेत्रात मार्गदर्शन करणाऱ्या वैशाली भागवत, स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. सीमा पुणतांबेकर, सुर्यदत्ता संस्थेच्या संस्थापक सुषमा चोरडिया, पत्रकार अंजली खमितकर यांचा सन्मान करण्यात आला. सन्मान चिन्ह, उपरणे असे पुरस्काराचे स्वरूप होते.

डॉ. अरुणा ढेरे म्हणाल्या, केवळ स्वतःपुरते न बघता. वैश्विक दृष्टिकोन ठेऊन काम करणाऱ्या महिलांचा सन्मान तुळशीबाग गणपती मंडळाने केला. स्वातंत्र्य लढ्यात कितीतरी सत्याग्रही स्त्रिया बाहेर आल्या, लढा दिला. आपल्या कार्याचा गाजावाजा करत नाहीत. याचा अर्थ त्यांना जाणीव नाही असा नाही; हीच जाणीव आज पुरुषांनी पुढे आणली आणि कर्तृत्ववान महिलांचा सन्मान केला.

नितीन पंडित म्हणाले, गणेशोत्सवात प्रामुख्याने पुरुष हे मोठ्या संख्येने मंडळांमध्ये कार्यरत असतात. तुळशीबाग गणपती मंडळातर्फे गणेशोत्सवात दरवर्षी एक दिवस महिला उत्सवाचे नियोजन करतात आणि सर्व कामकाज पाहतात.  याच दिवशी कर्तृत्ववान महिलांचा सन्मान करून त्यांचे असामान्य कार्य समाजापुढे पुरस्कार सोहळ्याच्या माध्यमातून आणले जाते, असेही त्यांनी सांगितले. डॉ. शैलेश गुजर यांनी सूत्रसंचालन केले.

पुणे, दि. ३ : आदिवासी समाजासाठी तळागाळातील नेतृत्व घडविण्यासाठी केंद्र शासनाच्या जनजातीय कार्य मंत्रालयामार्फत सुरू करण्यात आलेल्या “आदी कर्मयोगी अभियान” अंतर्गत पुणे जिल्ह्यात आज जिल्हास्तरीय मार्गदर्शन कार्यशाळेचे आयोजन जिल्हाधिकारी कार्यालयात करण्यात आले. त्यात शासकीय अधिकारी आदिकर्म योगी असतील तर युवक नेतृत्व, शिक्षक, डॉक्टर्स आणि समाज सेवक हे आदि सहयोगी असतील. आदि साथी म्हणून आदिवासी नेते, स्वयं सेवक, बचत गटातील महिला कार्य करतील असे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.
पुणे जिल्ह्यातील अनुक्रमे जुन्नर, आंबेगाव खेड, मावळ, हवेली आणि पुरंदर या तालुक्यातील 99 गावे आदिवासी बहुल असून यातील कुटुंब संख्या 17,420 एवढी आहे तर हीं लोकसंख्या 85 हजार 304 एवढी आहे. यासाठी आदिवासी नागरिकांमध्ये 17 विभागाच्या योजना पोहचविण्यासाठी प्रत्येक गटा मध्ये 30 प्रशिक्षणार्थी तयार करण्यात आल्याचे यावेळी सांगण्यात आले. जिल्ह्यात मुख्य प्रशिक्षक म्हणून एकूण 9 अधिकारी असणार आहेत. त्यात प्रामुख्याने जिल्हा आदिवासी विकास प्रकल्प अधिकारी प्रदीप देसाई यांनी व सोनु कोतवाल, मोमीन अस्मा बेगम या दोन प्रशिक्षकांनी माहिती दिली.
या अभियानाचे मूलभूत मूल्ये सेवा, संकल्प आणि समर्पण ही असून देशभरात २० लाख “आदी कर्मयोगी” घडविण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे. या माध्यमातून १० लाख आदिवासी गावे, ५५० पेक्षा अधिक जिल्हे तसेच ३० राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांपर्यंत पोहोच साधली जाणार आहे. एकूण १०.५ कोटी आदिवासी नागरिकांपर्यंत शासकीय योजनांचा लाभ प्रभावीपणे पोहोचवणे हा अभियानाचा उद्देश आहे.
अभियानात “आदी कर्मयोगी” म्हणजे शासकीय अधिकारी, “आदी सहयोगी” म्हणजे शिक्षक, डॉक्टर व व्यावसायिक मार्गदर्शक तर “आदी साथी” म्हणजे स्थानिक स्वयंसेवक, महिला बचतगट सदस्य आणि आदिवासी नेते अशी तीन स्तरांवरील कार्यकर्त्यांची संरचना करण्यात आली आहे.
या अभियानात शासन व आदिवासी समाजातील विश्वास दृढ करणे, सहभागी नियोजनाद्वारे सर्वसमावेशक विकास घडविणे तसेच दुर्गम भागांमध्ये शासकीय योजना प्रभावीपणे पोहोचविणे या बाबींवर विशेष भर दिला जाणार आहे. यासाठी शासनाच्या विविध राष्ट्रीय मोहीम व योजनांशी अभियानाचे एकत्रिकरण केले जाणार असून ग्रामदृष्टिकोन २०३० कृती आराखडे तयार केले जातील.
पुणे जिल्ह्यातील घोडेगाव, आंबेगाव, खेड, मावळ, हवेली व पुरंदर तालुक्यातील ९९ गावे या अभियानात निवडण्यात आली आहेत. एकूण १७,४२० कुटुंबे व सुमारे ८५ हजार लोकसंख्या या अभियानाच्या पहिल्या टप्प्यात सहभागी होणार आहे.

जिल्हास्तरीय उन्मुखीकरण कार्यशाळेनंतर ९ ते ११ सप्टेंबरदरम्यान जिल्हा प्रक्रिया प्रयोगशाळा, १५ सप्टेंबरपासून तालुका कार्यशाळा आणि १८ सप्टेंबरपासून गावपातळीवरील कृती आराखडे तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू होईल. विशेष ग्रामसभेद्वारे २ ऑक्टोबर रोजी गाव कृती आराखड्यांना अंतिम मान्यता दिली जाईल.

या अभियानासाठी पुणे जिल्ह्यातील जिल्हा परिषदेतील अधिकारी, आदिवासी विकास प्रकल्प अधिकारी, उपवनसंरक्षक, जिल्हा आरोग्य विभाग, महिला व बालकल्याण विभाग तसेच ग्रामीण पाणीपुरवठा व जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणेचे अधिकारी “जिल्हा मास्टर ट्रेनर” म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहेत.