FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांचा कडक इशारा; सप्लिमेंट्सच्या नावाखाली आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई, सात महिन्यांत राज्यभरात १७०.३८ कोटींचा साठा जप्त
पुणे, दि. २१ नोव्हेंबर २०२६ | माय मराठी प्रतिनिधी
जिममध्ये व्यायाम करणाऱ्या तरुणांना प्रोटीन पावडर, वजन कमी करण्याची उत्पादने आणि विविध हेल्थ सप्लिमेंट्स विकणाऱ्या व्यावसायिकांवर आता अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) लक्ष केंद्रित केले आहे. आवश्यक अन्न सुरक्षा परवाना किंवा नोंदणी नसताना प्रोटीन पावडर आणि न्यूट्रास्युटिकल्सची विक्री करणाऱ्या जिम्स, फिटनेस सेंटर्स, हेल्थ क्लब आणि इतर विक्रेत्यांवर कठोर कारवाई करण्यात येणार असल्याचा इशारा FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी दिला आहे.
विशेष म्हणजे, सोशल मीडियावर हेल्थ सप्लिमेंट्सची जाहिरात करून नागरिकांची दिशाभूल करणाऱ्या इन्फ्लुएन्सर्सनाही या कारवाईतून सूट मिळणार नाही. उत्पादनांच्या परिणामांबाबत खोटे किंवा दिशाभूल करणारे दावे केल्यास संबंधितांवर कायद्यानुसार १० लाख रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.
शुक्रवारी (२० नोव्हेंबर) पत्रकार परिषदेत मुंढे यांनी हेल्थ सप्लिमेंट्स आणि न्यूट्रास्युटिकल्सच्या उत्पादन, विक्री आणि जाहिरातींसंदर्भात राज्यव्यापी अनुपालन आदेश जारी केल्याची माहिती दिली.
जिम चालकांनो सावधान! सप्लिमेंट्स विक्रीसाठी परवाना आवश्यक
राज्यातील जिम, फिटनेस सेंटर आणि हेल्थ क्लबमध्ये प्रोटीन पावडर, मल्टीव्हिटॅमिन्स आणि अन्य पूरक आहार विकण्याचे प्रमाण वाढले आहे.
मात्र, अनेक ठिकाणी संबंधित उत्पादनांच्या गुणवत्तेबाबत पुरेशी माहिती न देता विक्री केली जात असल्याच्या तक्रारी आहेत.
त्यामुळे आता जिम, औषधालये, उत्पादक, आयातदार, वितरक, ऑनलाइन विक्रेते आणि अन्य संबंधित व्यवसायांना लागू असलेल्या अन्न सुरक्षा नियमांचे पालन करणे बंधनकारक आहे.
आवश्यक परवाना किंवा नोंदणीशिवाय व्यवसाय केल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येणार आहे.
‘कॅन्सर बरा होतो, मधुमेह जातो’ असे दावे करणाऱ्यांवर कारवाई
हेल्थ सप्लिमेंट्स हे दैनंदिन आहाराला पूरक असतात. ती कोणत्याही आजारावरील उपचारांची हमी देणारी औषधे नाहीत.
मात्र, काही कंपन्या आणि सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर्स त्यांच्या उत्पादनांमुळे मधुमेह नियंत्रणात येतो, कॅन्सर बरा होतो किंवा झटपट वजन कमी होते, अशा स्वरूपाचे दावे करतात.
अशा दिशाभूल करणाऱ्या जाहिरातींवर FDA ने कठोर भूमिका घेतली आहे.
अन्न सुरक्षा व मानके कायद्याच्या कलम ५३ अंतर्गत दिशाभूल करणाऱ्या जाहिरातींसाठी १० लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद आहे. ही तरतूद नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या जाहिराती प्रसिद्ध करणाऱ्यांनाही लागू होऊ शकते.
प्रोटीन पावडरच्या पाकिटांवर स्पष्ट माहिती बंधनकारक
हेल्थ सप्लिमेंट्स आणि न्यूट्रास्युटिकल्सच्या पाकिटांवर लागू नियमांनुसार उत्पादनाचा प्रकार, घटक, शिफारस केलेली मात्रा आणि आवश्यक इशारे स्पष्टपणे नमूद करणे आवश्यक आहे.
संबंधित उत्पादनांसाठी ‘NOT FOR MEDICINAL USE’ अर्थात ‘औषधी वापरासाठी नाही’ असा इशाराही देणे बंधनकारक आहे.
याशिवाय उत्पादनातील जीवनसत्त्वे, खनिजे, शिफारस केलेल्या मात्रेचे प्रमाण आणि अन्य संबंधित माहिती ग्राहकांना स्पष्टपणे उपलब्ध करून द्यावी लागणार आहे.
स्टेरॉइड्स आणि प्रतिबंधित घटकांवर विशेष नजर
वजन कमी करणारी उत्पादने, क्रीडा पोषणासाठी विकली जाणारी सप्लिमेंट्स आणि लैंगिक आरोग्याशी संबंधित उत्पादनांमध्ये छुप्या पद्धतीने औषधी घटक किंवा स्टेरॉइड्स मिसळले जातात का, याचीही तपासणी केली जाणार आहे.
नियमबाह्य किंवा मंजुरी नसलेल्या घटकांचा वापर करणाऱ्या उत्पादकांवर कारवाई करण्यात येणार आहे.
एकाच दिवशी १७ ठिकाणी छापे; १.३८ कोटींचा संशयित साठा जप्त
FDA ने १३ नोव्हेंबर रोजी राज्यातील सहा विभागांमध्ये एकाच वेळी विशेष तपासणी मोहीम राबविली.
या मोहिमेत पुण्यातील पाच, नाशिकमधील पाच, नागपूरमधील चार, कोकण, छत्रपती संभाजीनगर आणि अमरावतीतील प्रत्येकी एका ठिकाणासह एकूण १७ आस्थापनांची तपासणी करण्यात आली.
या कारवाईत सुमारे १ कोटी ३८ लाख रुपयांचा संशयित साठा जप्त करण्यात आल्याची माहिती FDA ने दिली.
सात महिन्यांत १७०.३८ कोटींचा साठा जप्त
१ एप्रिल ते ३१ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत राज्यभरातील अन्न व औषध प्रशासनाच्या कारवाईची आकडेवारीही मुंढे यांनी जाहीर केली.
प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार या कालावधीत—
- ३३,४६४ तपासण्या करण्यात आल्या.
- १४,३९४ सुधारणा नोटिसा बजावण्यात आल्या.
- ३,७२५ आस्थापनांचे परवाने निलंबित करण्यात आले.
- ५७८ आस्थापनांचे परवाने रद्द करण्यात आले.
- १७०.३८ कोटी रुपयांचा साठा जप्त करण्यात आला.
- १६९ गुन्हे दाखल करून १,७०७ आरोपींना अटक करण्यात आली.
ही आकडेवारी राज्यातील अन्न आणि औषध विभागाच्या एकत्रित कारवाईची असून केवळ प्रोटीन पावडर किंवा हेल्थ सप्लिमेंट्सपुरती मर्यादित नाही.
दूध, पनीर, खाद्यतेल आणि मसाल्यांवरही कारवाई
FDA ने दूध, दुग्धजन्य पदार्थ, खाद्यतेल आणि मसाले यांच्याबाबतही मोठ्या प्रमाणावर तपासण्या केल्याची माहिती दिली आहे.
या मोहिमेत संशयित भेसळयुक्त दूध, पनीर, खवा, खाद्यतेल आणि मसाल्यांचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला.
हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्समध्येही तपासण्या करून नियमभंग करणाऱ्या आस्थापनांवर कारवाई करण्यात आली आहे.
ग्राहकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
प्रोटीन पावडर किंवा हेल्थ सप्लिमेंट्स खरेदी करताना ग्राहकांनी उत्पादनाची अधिकृत माहिती, उत्पादकाचे नाव, FSSAI परवाना क्रमांक, उत्पादनाची मुदत आणि घटक तपासणे आवश्यक आहे.
केवळ सोशल मीडियावरील जाहिरात, प्रसिद्ध व्यक्तीची शिफारस किंवा झटपट परिणामांच्या दाव्यांवर विश्वास ठेवू नये.
विशेषतः आजार असलेल्या नागरिकांनी किंवा नियमित औषधे घेणाऱ्यांनी सप्लिमेंट्स वापरण्यापूर्वी योग्य आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
जिम आणि सप्लिमेंट्स विक्रेत्यांसमोर FDA चे आव्हान
राज्यात जिम आणि फिटनेस सेंटरची संख्या वाढत असताना पूरक आहाराची बाजारपेठही विस्तारत आहे.
या पार्श्वभूमीवर कोणती उत्पादने विकली जात आहेत, ती अधिकृत आहेत का आणि त्यांची जाहिरात करताना ग्राहकांची दिशाभूल केली जाते का, याची तपासणी करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या आदेशानंतर आता परवान्याशिवाय प्रोटीन पावडर व सप्लिमेंट्स विकणाऱ्या जिम्सवर प्रत्यक्ष किती कारवाई होते आणि दिशाभूल करणाऱ्या जाहिरातींवर कितपत नियंत्रण येते, याकडे लक्ष लागले आहे.
mymarathi.net
माय मराठी — महाराष्ट्राचा आवाज जगभर

