महिनाभरानंतर इराणवर अमेरिकेचा हल्ला; सैनिकांसह नागरिक ठार झाल्याचा इराणचा दावा, प्रत्युत्तरात जॉर्डनमधील अमेरिकी तळांवर क्षेपणास्त्र हल्ले
वॉशिंग्टन/तेहरान : अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षाला पुन्हा धार आली आहे. अमेरिकन सैन्याने रविवारी इराणच्या लारक बेटावरील दोन रॉकेट लाँचर्सवर हल्ला करून ते नष्ट केले. जुलैच्या अखेरनंतर इराणवरील ही पहिली ज्ञात अमेरिकी लष्करी कारवाई आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीत सागरी सुरुंग टाकण्याच्या तयारीत असलेल्या इराणी रिव्होल्यूशनरी गार्ड्सच्या तुकडीला लक्ष्य केल्याचे अमेरिकेने म्हटले आहे.
अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडनुसार, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सचे जवान रॉकेटच्या माध्यमातून होर्मुझ सामुद्रधुनीत सागरी सुरुंग सोडण्याच्या तयारीत असल्याचे आढळले. त्यामुळे संभाव्य धोका टाळण्यासाठी ही मर्यादित आणि अचूक कारवाई केल्याचा अमेरिकेचा दावा आहे.
इराणच्या तस्नीम वृत्तसंस्थेने लारक बेटावर अमेरिकेकडून ड्रोन हल्ला झाल्याचे म्हटले आहे. इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्ड्सने या हल्ल्यात काही सैनिक आणि नागरिक ठार तसेच जखमी झाल्याचे म्हटले आहे. मात्र मृत आणि जखमींची निश्चित संख्या अद्याप जाहीर करण्यात आलेली नाही. इराणने अमेरिकेला या कारवाईसाठी प्रत्युत्तर आणि शिक्षा दिली जाईल, असा इशाराही दिला.
इराणचे जॉर्डनमधील अमेरिकन तळांवर प्रत्युत्तर
अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर काही तासांतच इराणने जॉर्डनमधील दोन अमेरिकी लष्करी तळांना लक्ष्य करून बॅलेस्टिक क्षेपणास्त्रे डागली. जॉर्डनच्या सशस्त्र दलांनी आपल्या हवाई क्षेत्रात प्रवेश केलेली आठ क्षेपणास्त्रे पाडल्याचे तेथील सरकारी माध्यमांनी म्हटले आहे. अमेरिकेकडून मोठ्या नुकसानीची माहिती समोर आलेली नाही.
यामुळे गेल्या काही आठवड्यांपासून तुलनेने शांत असलेल्या अमेरिका-इराण संघर्षात पुन्हा थेट लष्करी चकमक सुरू झाली आहे.
होर्मुझच्या तोंडाशी लारक बेटाचे महत्त्व
लारक हे छोटे इराणी बेट बंदर अब्बास बंदराजवळ आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या अत्यंत संवेदनशील भागात आहे. येथून आखातात येणाऱ्या-जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांच्या मार्गावर नजर ठेवता येते. युद्धापूर्वी जगातील कच्चे तेल आणि एलएनजी वाहतुकीपैकी जवळपास पाचवा हिस्सा या सामुद्रधुनीतून जात होता. त्यामुळे येथे तणाव वाढला की त्याचा जागतिक तेलपुरवठा आणि किमतींवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
अमेरिकेच्या लष्कराने गेल्या आठवड्यात सामुद्रधुनीतील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय जहाज मार्गांवरील सागरी सुरुंग हटवण्याचे काम पूर्ण झाल्याचे जाहीर केले होते. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही आंतरराष्ट्रीय जलक्षेत्रातील सुरुंग हटवण्यात अथवा निष्क्रिय करण्यात आल्याचे सांगत, नवीन सुरुंग टाकण्याचा प्रयत्न करणारे कोणतेही जहाज नष्ट केले जाईल, असा इशारा दिला होता.
काही जहाजांकडून 20 लाख डॉलरपर्यंत शुल्क
इराणकडून होर्मुझमधून जाणाऱ्या काही व्यावसायिक जहाजांची तपासणी केली जात असून सुरक्षित मार्गासाठी त्यांच्याकडून शुल्क मागितल्याचे यापूर्वीच्या अहवालांत म्हटले आहे. काही प्रकरणांत हे शुल्क 20 लाख डॉलरपर्यंत असल्याचे ब्लूमबर्ग आणि Lloyd’s List यांनी वृत्त दिले होते. मात्र हे सर्व जहाजांवर लावण्यात आलेले अधिकृत अथवा समान शुल्क नाही; काही जहाजांबाबत अशा स्वरूपाची आकारणी झाल्याचे अहवाल आहेत.
होर्मुझमध्ये आता दोन मार्गांची चर्चा
युद्धापूर्वी होर्मुझमधून जहाजे प्रस्थापित आंतरराष्ट्रीय वाहतूक मार्गाने ये-जा करत होती. संघर्षानंतर मात्र प्रत्यक्ष वाहतुकीच्या दृष्टीने दोन वेगवेगळ्या मार्गांचे महत्त्व वाढले आहे.
इराणकडील उत्तरेकडचा मार्ग लारक आणि किश्म बेटांजवळून जातो आणि इराणी बंदरे व तेल टर्मिनलकडे जोडला जातो. दक्षिणेकडील मार्ग ओमानच्या किनाऱ्यालगत असून इराणपासून तुलनेने दूर आहे. अमेरिकेच्या नौदलाच्या संरक्षणाखालील काही व्यावसायिक जहाजांनी या मार्गाचा वापर केला आहे. मात्र होर्मुझची कायदेशीरदृष्ट्या दोन भागांत अधिकृत विभागणी झालेली नाही; ही युद्धकाळातील प्रत्यक्ष जहाज वाहतुकीची व्यवस्था आणि नियंत्रणाशी संबंधित विभागणी आहे.
फेब्रुवारीपासून युद्ध
अमेरिका आणि इस्रायलने 28 फेब्रुवारी 2026 रोजी इराणवर हल्ले केले, त्यानंतर इराणने इस्रायल तसेच अमेरिकी लष्करी तळ असलेल्या आखाती देशांतील लक्ष्यांवर प्रत्युत्तरात्मक हल्ले केले. या संघर्षाला आता सहा महिने पूर्ण झाले आहेत. अमेरिका-इस्रायलचे इराणवरील आणि इस्रायलचे लेबनॉनमधील हल्ले यामुळे हजारो लोकांचा मृत्यू झाला असून लाखो लोक विस्थापित झाले आहेत. या संघर्षात आतापर्यंत 18 अमेरिकी सैनिक मारले गेल्याचे Reutersने म्हटले आहे.
ट्रम्प यांच्या ‘New U.S. Territory’ पोस्टची चर्चा
राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी 18 ऑगस्ट रोजी Truth Social वर होर्मुझ सामुद्रधुनी दाखवणारी आणि त्यावर “NEW U.S. Territory” असे लिहिलेली प्रतिमा शेअर केली होती. 23 ऑगस्टला त्यांनी ती प्रतिमा पुन्हा शेअर केली. मात्र याचा उल्लेख बातमीत “ट्रम्प यांनी होर्मुझला अमेरिकन प्रदेश दाखवणारी प्रतिमा शेअर केली” असा करणे अधिक अचूक ठरेल; ही कोणतीही आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्य झालेली कायदेशीर प्रादेशिक घोषणा नाही.
