तपासणीत गुणवत्ता निकषांचा भंग; आवश्यक ५ टक्क्यांच्या तुलनेत अल्कोहोलमध्ये विरघळणारा अर्क केवळ ० ते ३ टक्के
नवी दिल्ली : देशातील दोन प्रमुख मसाला ब्रँडच्या मिश्रित हिंगाच्या गुणवत्तेबाबत गंभीर त्रुटी आढळल्यानंतर भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेड आणि लालजी गोधू अँड कंपनीच्या LG ब्रँड युनिटच्या मिश्रित हिंगाच्या विक्रीवर मनाईचा आदेश जारी केला आहे. संबंधित कंपन्यांना बाजारातील निकृष्ट दर्जाची उत्पादने स्वतःहून परत मागवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचाही सल्ला देण्यात आला आहे.
एका विशिष्ट ब्रँडच्या मिश्रित हिंगाच्या गुणवत्तेबाबत ग्राहकाकडून तक्रार मिळाल्यानंतर FSSAIने बाजारातील प्रमुख ब्रँडच्या उत्पादनांची व्यापक तपासणी सुरू केली. प्राथमिक प्रयोगशाळा चाचण्यांमध्ये एव्हरेस्ट आणि LG या दोन्ही ब्रँडच्या मिश्रित हिंगाचे नमुने निर्धारित गुणवत्ता निकषांची पूर्तता करत नसल्याचे आढळले.
FSSAIने मुंबईतील एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स आणि LG ब्रँड युनिटच्या कारखान्यांतून कायदेशीर नमुने घेतले. तसेच गुजरातच्या अन्न व औषध प्रशासनाच्या सहकार्याने उंबरगाव येथील एव्हरेस्टच्या कारखान्याची संयुक्त पाहणी करून तेथूनही नमुने घेण्यात आले. प्रयोगशाळेतील तपासणीत हे नमुनेही निर्धारित निकषांनुसार नसल्याचे निष्पन्न झाले.
हिंगामध्ये नेमके काय आढळले?
अन्न सुरक्षा नियमांनुसार मिश्रित हिंगामध्ये अल्कोहोलमध्ये विरघळणारा अर्क (Alcohol Soluble Extract) किमान ५ टक्के असणे आवश्यक आहे. मात्र तपासलेल्या नमुन्यांमध्ये हे प्रमाण केवळ ० ते ३ टक्के आढळले.
FSSAIच्या निष्कर्षानुसार यावरून अंतिम उत्पादनामध्ये आवश्यक असलेल्या कच्च्या हिंगाचा वापर सुमारे ३० ते ४० टक्क्यांनी कमी करण्यात आल्याचे दिसून येते.
LG ब्रँडच्या मुंबईतील कारखान्यातील कच्च्या हिंगाच्या सहा प्रकारच्या नमुन्यांचीही तपासणी करण्यात आली. नियमांनुसार कच्च्या हिंगामध्ये स्टार्चचे प्रमाण जास्तीत जास्त १ टक्का असू शकते. मात्र या सहाही नमुन्यांमध्ये तब्बल १५ ते ३२ टक्के स्टार्च आढळल्याचे प्रयोगशाळेच्या अहवालातून समोर आले.
कच्च्या हिंगामध्ये अल्कोहोलमध्ये विरघळणारा अर्क किमान १२ टक्के असणेही आवश्यक आहे.
कंपन्यांकडून कृती आराखडा मागवला
मिश्रित हिंगाच्या अनेक बॅच गुणवत्ता मानकांशी सुसंगत नसल्याचे आढळल्याने FSSAIने दोन्ही कंपन्यांना विक्री मनाईचा आदेश दिला आहे. संबंधित त्रुटी कशा दूर केल्या जातील आणि भविष्यात ग्राहकांना मानकांनुसार मिश्रित हिंग कसे उपलब्ध करून दिले जाईल, याबाबत सर्वसमावेशक कृती आराखडा सादर करण्याचे निर्देश कंपन्यांना देण्यात आले आहेत.
तसेच बाजारात असलेली निकृष्ट दर्जाची उत्पादने स्वेच्छेने परत मागवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचा सल्ला उत्पादकांना देण्यात आला आहे.
