मुंबईतील विहिरींच्या पुनरुज्जीवनाला चालना; प्रतिक कर्पे यांच्या पाठपुराव्याला यश!

प्रत्येक प्रशासकीय विभागासाठी ३० लाखांचा प्राथमिक निधी मंजूर; महापौर दालनात महत्त्वपूर्ण बैठक, इस्रोच्या माजी शास्त्रज्ञांच्या उपस्थितीत आधुनिक तंत्रज्ञानातून जलस्रोत संवर्धनावर चर्चा

मुंबई | दि. २३ ऑक्टोबर २०२६ | माय मराठी वृत्त

मुंबईतील संभाव्य पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर शहरातील पारंपरिक विहिरींचे पुनरुज्जीवन आणि पर्यायी जलस्रोत विकसित करण्याच्या प्रयत्नांना गती मिळाली आहे. मुंबई महानगरपालिकेने प्रत्येक प्रशासकीय विभागासाठी ३० लाख रुपयांचा प्राथमिक निधी मंजूर केला असून, विहिरींची स्वच्छता, गाळ काढणे, आवश्यक दुरुस्ती आणि पाणीउपसा यंत्रणा उभारण्याची कामे हाती घेण्यात येणार आहेत.

या उपक्रमासाठी नगरसेवक तथा मुंबई भाजपचे सचिव प्रतिक कर्पे यांनी सातत्याने पाठपुरावा केला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली आणि मुंबई भाजपचे अध्यक्ष आमदार अमित साटम यांच्या मार्गदर्शनातून या प्रयत्नांना बळ मिळाल्याचे कर्पे यांच्या वतीने सांगण्यात आले आहे.

या विषयावर महापौर दालनात झालेल्या बैठकीत जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि भविष्यातील पाणीनियोजन यांवर चर्चा करण्यात आली. या बैठकीला इस्रोचे माजी शास्त्रज्ञ उपस्थित असल्याचे कर्पे यांनी दिलेल्या माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

प्रत्येक विभागातील विहिरींचे पुनरुज्जीवन

मुंबईतील अनेक पारंपरिक विहिरी वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित राहिल्याने त्यामध्ये गाळ साचणे, कचरा जमा होणे आणि पाण्याची उपयुक्तता कमी होणे अशा समस्या निर्माण झाल्या आहेत.

या विहिरींचे सर्वेक्षण करून पहिल्या टप्प्यात प्रत्येक प्रशासकीय विभागातील निवडक खुल्या विहिरी पुनरुज्जीवित करण्यात येणार आहेत.

महापालिकेच्या नियोजनानुसार विहिरींमधील गाळ उपसणे, स्वच्छता करणे, आवश्यक दुरुस्ती आणि पाणी उपसा करण्याची व्यवस्था उभारणे या कामांचा समावेश असेल.

एका विहिरीसाठी सुमारे पाच लाखांचा खर्च

विहिरींच्या पुनरुज्जीवनासाठी महापालिकेने नमुना अंदाजपत्रक तयार केले आहे.

या अंतर्गत प्रत्येक निवडक विहिरीसाठी ५ हजार लिटर क्षमतेची पाणीसाठवण टाकी, दोन अश्वशक्तीचा पंप आणि आवश्यक यंत्रणा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे.

एका विहिरीच्या पुनरुज्जीवनासाठी अंदाजे ४ लाख ८२ हजार ते ५ लाख रुपये खर्च अपेक्षित आहे. गरजेनुसार सक्षम प्राधिकाऱ्यांच्या मंजुरीने अतिरिक्त निधी उपलब्ध करून देता येणार आहे.

पिण्याच्या पाण्याची बचत करण्यावर भर

पुनरुज्जीवित विहिरींमधील पाण्याचा वापर प्रामुख्याने पिण्याव्यतिरिक्त कामांसाठी करण्याचा प्रस्ताव आहे.

उद्याने आणि बागकाम, रस्त्यांची स्वच्छता, बांधकामे, सार्वजनिक शौचालयांमधील फ्लशिंग आणि इतर आवश्यक नागरी कामांसाठी या पाण्याचा वापर करता येऊ शकतो.

त्यामुळे शुद्ध केलेल्या पिण्याच्या पाण्यावरील ताण कमी करण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.

मात्र विहिरींच्या पाण्याची गुणवत्ता, उपलब्धता आणि नियमित उपसा करण्याची क्षमता तपासूनच त्याचा प्रत्यक्ष वापर निश्चित करावा लागणार आहे.

इस्रोच्या माजी शास्त्रज्ञांच्या उपस्थितीत चर्चा

जलस्रोत संवर्धनासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर व्हावा, यासाठी प्रतिक कर्पे यांनी विशेष संकल्पना पुढे आणली आहे.

मुंबईतील विहिरी, तलाव आणि नैसर्गिक जलस्रोतांचे सर्वेक्षण करण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), उपग्रह तंत्रज्ञान, भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) आणि इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (IoT) आधारित स्मार्ट वॉटर मॉनिटरिंग यंत्रणेचा वापर करण्याचा प्रस्ताव त्यांनी मांडला आहे.

या माध्यमातून जलस्रोतांची अचूक ठिकाणे, उपलब्ध पाणीसाठा, पाण्याची गुणवत्ता आणि भविष्यातील वापराची क्षमता यांचे डिजिटल पद्धतीने मूल्यांकन करण्याची संकल्पना आहे.

महापौर दालनातील बैठकीत या विषयावर चर्चा झाल्याचे सांगण्यात आले असले, तरी संबंधित तांत्रिक प्रकल्पाला स्वतंत्र प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्याची माहिती उपलब्ध नाही.

प्रतिक कर्पे आणि गणेश खणकर यांचा पाठपुरावा

मुंबईतील पारंपरिक जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन करण्याच्या मागणीसाठी प्रतिक कर्पे यांनी महापालिका स्तरावर सातत्याने पाठपुरावा केला आहे.

महापालिका सभेत ठरावाच्या सूचनेद्वारेही त्यांनी हा विषय उपस्थित केला होता. सभागृह नेते गणेश खणकर यांनीदेखील विहिरींच्या पुनरुज्जीवनाच्या मागणीला पाठिंबा देत या विषयाचा पाठपुरावा केला आहे.

दरम्यान, विहिरींच्या पुनरुज्जीवनासाठी महापौर आणि महापालिका आयुक्तांकडून यापूर्वीही निर्देश देण्यात आले होते. त्यामुळे आता निधी मंजूर झाल्यानंतर प्रत्यक्ष कामे किती वेगाने पूर्ण होतात, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

मुंबईच्या पाणीसुरक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण पाऊल

मुंबईची वाढती लोकसंख्या, पाण्याची वाढती मागणी आणि पावसाच्या प्रमाणातील अनिश्चितता लक्षात घेता उपलब्ध जलस्रोतांचा अधिक कार्यक्षम वापर करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे.

पारंपरिक विहिरींचे पुनरुज्जीवन हा त्यासाठी एक पर्याय ठरू शकतो. मात्र केवळ निधी मंजूर करण्यापुरती योजना मर्यादित न राहता निवडलेल्या विहिरींची कामे वेळेत पूर्ण होणे, त्यांचा नियमित वापर आणि पाण्याच्या गुणवत्तेवर देखरेख ठेवणे आवश्यक आहे.

प्रतिक कर्पे आणि इतर लोकप्रतिनिधींच्या पाठपुराव्यानंतर पुढे आलेल्या या उपक्रमातून मुंबईतील किती विहिरी प्रत्यक्ष पुनरुज्जीवित होतात आणि पिण्याच्या पाण्याची किती बचत होते, याकडे आता लक्ष लागले आहे.