खंडोबाच्या पवित्र भूमीत पर्यावरण संवर्धनासाठी चार दिवसांची मोहीम; ११ स्थानिक वृक्षप्रजातींची निवड, रोपांच्या संगोपनासाठी ठिबक सिंचनाचीही व्यवस्था
जेजुरी, १७ ऑक्टोबर २०२६ | माय मराठी वृत्तसेवा : महाराष्ट्राचे कुलदैवत श्री खंडोबाचे मूळ स्थान मानल्या जाणाऱ्या जेजुरीतील श्री कडेपठार परिसरात पर्यावरण संवर्धनासाठी किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीज लिमिटेडने (KFIL) पुढाकार घेतला आहे. कंपनीच्या वतीने १४ ते १७ ऑक्टोबर या चार दिवसांच्या कालावधीत कडेपठार परिसरात ३ हजारांहून अधिक स्थानिक वृक्षप्रजातींच्या रोपांची लागवड करण्यात आली.
धार्मिक महत्त्व असलेल्या या परिसरात नैसर्गिक हिरवळ वाढवणे, स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन करणे आणि भाविकांना भविष्यात सावली देणारा हरित परिसर निर्माण करणे, हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश असल्याचे कंपनीने स्पष्ट केले.
कडेपठार ते जेजुरी मंदिराच्या पायवाटेवर वृक्षारोपण
श्री खंडोबा देवता आणि लिंग कडेपठार ट्रस्ट यांच्या सहकार्याने हा वृक्षारोपण उपक्रम राबविण्यात आला.
कडेपठार ते जेजुरी खंडोबा मंदिर यांना जोडणाऱ्या सुमारे तीन किलोमीटरच्या पायवाटेच्या दुतर्फा तसेच कडेपठारकडे जाणाऱ्या पायऱ्यांच्या परिसरात हिरवळ वाढविण्याच्या प्रयत्नांचा हा एक भाग आहे.
या भागात वृक्षांची वाढ झाल्यानंतर भाविक, पर्यटक आणि स्थानिक नागरिकांना नैसर्गिक सावली मिळण्यास मदत होईल. तसेच परिसरातील पर्यावरणीय समतोल आणि जैवविविधतेच्या संवर्धनालाही चालना मिळेल, असा कंपनीचा विश्वास आहे.
भोकर, आवळा, चिंच यांसह ११ स्थानिक प्रजातींची लागवड
या मोहिमेसाठी स्थानिक हवामान आणि पर्यावरणाशी सुसंगत वृक्षप्रजातींना प्राधान्य देण्यात आले.
भोकर, आवळा आणि चिंच यांसह एकूण ११ प्रकारच्या स्थानिक वृक्षांची ३ हजारांहून अधिक रोपे लावण्यात आली.
केवळ वृक्षारोपण करून न थांबता रोपांची पुढील काळात निगा राखणे आणि त्यांच्या वाढीसाठी आवश्यक पाणी उपलब्ध करून देण्यावरही भर देण्यात आला आहे.
त्यासाठी ठिबक सिंचन पद्धतीचा प्रारंभ करण्यात आल्याची माहिती कंपनीने दिली.
६० विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
या उपक्रमाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांचा सहभाग.
नाझरे येथील श्री नागेश्वर विद्यालयातील सुमारे ६० विद्यार्थी, शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांनी वृक्षारोपण मोहिमेत सहभाग घेतला.
किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीजचे कर्मचारी, वन विभागाचे प्रतिनिधी आणि स्थानिक संस्थांचे पदाधिकारीही या उपक्रमात सहभागी झाले.
विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष रोपांची लागवड करत पर्यावरण रक्षणाच्या कार्यात योगदान दिले. या सहभागातून नव्या पिढीमध्ये वृक्षसंवर्धनाबद्दल जागरूकता वाढविण्याचाही प्रयत्न करण्यात आला.
‘केवळ झाडे लावणे म्हणजे पर्यावरण संवर्धन नव्हे’ — निशिकांत एकतारे
किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीज लिमिटेडचे कार्यकारी संचालक निशिकांत एकतारे यांनी पर्यावरण संवर्धनासाठी दीर्घकालीन दृष्टिकोन आवश्यक असल्याचे सांगितले.
केवळ वृक्षारोपण करणे म्हणजे पर्यावरण संवर्धन नव्हे, तर पुढील अनेक पिढ्यांना उपयोगी ठरतील अशा परिसंस्था निर्माण करून त्यांचे जतन करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
स्थानिक वृक्षप्रजातींना प्राधान्य दिल्यामुळे या भागातील जैवविविधतेचे संवर्धन होण्यास मदत होईल. तसेच वनस्पती आणि प्राण्यांसाठी पोषक वातावरण निर्माण होऊन पर्यावरणीय समतोल राखण्यास हातभार लागेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
कडेपठार परिसर अधिक हिरवागार आणि आल्हाददायक करण्यासाठी स्थानिक संस्था व नागरिकांसोबत काम करण्याची संधी मिळाल्याबद्दल त्यांनी समाधान व्यक्त केले.
वन विभाग आणि मंदिर ट्रस्टचे सहकार्य
या वृक्षारोपण उपक्रमासाठी महाराष्ट्र राज्य वन विभागाच्या प्रतिनिधी दीपाली शिंदे आणि धनंजय देवकर यांचे सहकार्य लाभले.
मंदिर ट्रस्टचे विश्वस्त मयूर दिदभाई, ऋषिकेश सातभाई आणि सदानंद सुरेश बारभाई उपस्थित होते.
किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीजच्या वतीने मुख्य परिचालन अधिकारी पी. एम. मनोजकुमार, जेजुरी कारखान्याचे प्रमुख पी. सत्यमूर्ती आणि मनुष्यबळ विकास विभागाचे प्रमुख झाकीर शेख यांच्यासह कंपनीचे कर्मचारी या उपक्रमात सहभागी झाले.
वृक्षांची देखभाल ठरणार महत्त्वाची
मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण केल्यानंतर लावलेली रोपे जगवणे आणि त्यांची नियमित निगा राखणे हे पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असते.
किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीजने या मोहिमेत ठिबक सिंचनाची व्यवस्था सुरू केल्यामुळे रोपांच्या संगोपनासाठी पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
लागवड केलेल्या रोपांपैकी किती रोपे दीर्घकाळ टिकतात आणि त्यांची वाढ कशा प्रकारे होते, यावर या उपक्रमाचे प्रत्यक्ष पर्यावरणीय यश अवलंबून राहणार आहे.
धार्मिक पर्यटनासोबत पर्यावरण संवर्धनालाही चालना
जेजुरी आणि कडेपठार परिसराला धार्मिक तसेच नैसर्गिक महत्त्व आहे. या ठिकाणी भाविकांची ये-जा होत असते.
पायवाटेच्या परिसरात स्थानिक वृक्षांची वाढ झाल्यास भविष्यात या मार्गावर नैसर्गिक सावली निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते.
जेजुरीतील कारखाना परिसर आणि आसपासच्या भागात पर्यावरण संवर्धन, स्थानिक नागरिकांचे कल्याण आणि शाश्वत विकासासाठी प्रयत्नशील असल्याचे किर्लोस्कर फेरस इंडस्ट्रीजने नमूद केले आहे.
कडेपठारावर चार दिवसांत ३ हजारांहून अधिक रोपांची लागवड करून कंपनीने पर्यावरण संवर्धनाच्या दिशेने पाऊल टाकले आहे. आता या रोपांचे दीर्घकालीन संगोपन आणि त्यातून निर्माण होणारी हिरवाई हे या उपक्रमाचे महत्त्वाचे पुढील टप्पे ठरणार आहेत.
