वर्गात चुकीच्या आसनव्यवस्थेमुळे ७७ टक्के विद्यार्थी त्रस्त; इंटेरियो बाय गोदरेजचा अहवाल

देशभरातील १,००० महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे सर्वेक्षण; ५५ टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थी जुन्या लाकडी बाकांवर, तर ६१ टक्के विद्यार्थ्यांच्या मते सतत बसल्याने शारीरिक वेदना

मुंबई | माय मराठी वृत्तसेवा : शाळा-महाविद्यालयांमध्ये डिजिटल शिक्षणाचा वापर वाढत असतानाच विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक आरोग्याबाबत चिंताजनक माहिती समोर आली आहे. वर्गखोल्यांमधील अयोग्य आसनव्यवस्था, दीर्घकाळ एकाच जागी बसण्याची सवय आणि स्क्रीनचा वाढता वापर यामुळे विद्यार्थ्यांच्या आरोग्यावर परिणाम होत असल्याचे इंटेरियो बाय गोदरेजच्या नव्या अहवालातून समोर आले आहे.

गोदरेज एंटरप्रायझेस ग्रुपच्या ‘इंटेरियो बाय गोदरेज’ या फर्निचर ब्रँडने ‘स्क्रीन, सीटिंग अँड स्ट्रेन – रिथिंकिंग स्टुडंट हेल्थ थ्रू अर्गोनॉमिक्स’ या शीर्षकाखाली अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. देशभरातील एक हजार महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणावर आधारित या अहवालात वर्गातील फर्निचर, विद्यार्थ्यांची बसण्याची पद्धत, अभ्यासाचे तास आणि शारीरिक त्रास यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.

७७ टक्के विद्यार्थ्यांना वर्गातील आसनव्यवस्थेमुळे अस्वस्थता

अहवालानुसार, सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या तब्बल ७७ टक्के विद्यार्थ्यांनी वर्गातील अयोग्य आसनव्यवस्थेमुळे अस्वस्थता किंवा शारीरिक वेदना जाणवत असल्याचे नोंदवले.

वर्गातील बाके आणि खुर्च्यांची उंची, डेस्क व खुर्चीमधील अंतर, पाठीला योग्य आधार नसणे आणि बैठक व्यवस्थेतील त्रुटी या घटकांमुळे विद्यार्थ्यांना त्रास होऊ शकतो, असे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

विशेष म्हणजे, आजही ५५ टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थी तासनतास जुन्या पद्धतीच्या लाकडी बाकांवर बसत असल्याचे सर्वेक्षणातून स्पष्ट झाले.

सतत बसणे हे वेदनांचे प्रमुख कारण — ६१ टक्के विद्यार्थ्यांचे मत

अभ्यासातील आणखी एका निष्कर्षानुसार, ६१ टक्के विद्यार्थ्यांनी दीर्घकाळ एकाच जागी बसण्याला शारीरिक वेदनांचे प्रमुख कारण मानले.

मात्र केवळ सात टक्के विद्यार्थ्यांनी अयोग्य फर्निचर हे वेदनांचे कारण असल्याचे थेट नमूद केले.

या आकडेवारीवरून विद्यार्थ्यांना दीर्घकाळ बसण्याचे दुष्परिणाम जाणवत असले, तरी आसनव्यवस्था आणि शारीरिक त्रास यांच्यातील संबंधाबाबत जागरूकता वाढवण्याची गरज असल्याचे अहवालातून सूचित होते.

६५ टक्के विद्यार्थी तासभर विश्रांतीशिवाय बसतात

महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन अभ्यासक्रमात सलग बसण्याचे प्रमाणही मोठे असल्याचे सर्वेक्षणात आढळले.

अहवालानुसार, ६५ टक्के विद्यार्थी कोणतीही विश्रांती न घेता सलग एक तास चालणाऱ्या व्याख्यानाला उपस्थित राहतात. तर १५ टक्के विद्यार्थ्यांना सलग दोन ते तीन तास वर्गात बसावे लागते.

दिवसभरातील अनेक व्याख्याने आणि अभ्यासासाठी बसण्याचा वेळ लक्षात घेता विद्यार्थ्यांच्या हालचाली मर्यादित होत असल्याकडे अहवालात लक्ष वेधण्यात आले आहे.

अभ्यासासाठी सात ते नऊ तास; दहा टक्के विद्यार्थ्यांचा कालावधी दहा तासांहून अधिक

विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाच्या कालावधीबाबतही महत्त्वाची आकडेवारी समोर आली आहे.

सर्वेक्षणातील ६१.२ टक्के विद्यार्थ्यांनी दररोज सात ते नऊ तास अभ्यास करत असल्याचे सांगितले. तर दहा टक्के विद्यार्थी दिवसातील दहा तासांहून अधिक वेळ अभ्यासात घालवत असल्याचे नोंदवले गेले.

अभ्यासाचे वाढते तास, स्क्रीनसमोर घालवला जाणारा वेळ आणि बैठ्या जीवनशैलीमुळे विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक स्वास्थ्याचा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा बनत असल्याचे अहवालात नमूद केले आहे.

‘शिक्षणाच्या भौतिक वातावरणाचा पुनर्विचार आवश्यक’ — समीर जोशी

या अहवालाबाबत इंटेरियो बाय गोदरेजचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष आणि बी२बी व्यवसाय प्रमुख समीर जोशी यांनी विद्यार्थ्यांसाठी योग्य शैक्षणिक वातावरण निर्माण करण्याची गरज व्यक्त केली.

तंत्रज्ञानामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या पद्धतीत मोठे बदल होत असून, त्यानुसार वर्गखोल्यांच्या रचनेतही सुधारणा होणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

सतत बसणे, स्क्रीनचा वाढता वापर आणि जुन्या पद्धतीचे फर्निचर यामुळे विद्यार्थ्यांना शारीरिक त्रास जाणवू शकतो. त्याचा परिणाम त्यांच्या एकाग्रतेवरही होऊ शकतो, असे जोशी यांनी नमूद केले.

विद्यार्थ्यांच्या गरजांनुसार आरामदायी, लवचिक आणि योग्य आधार देणारे फर्निचर उपलब्ध करून देण्यावर शैक्षणिक संस्थांनी भर द्यावा, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.

अर्गोनॉमिक फर्निचर म्हणजे काय?

अर्गोनॉमिक फर्निचर म्हणजे मानवी शरीराची ठेवण, बसण्याची पद्धत आणि कामाच्या गरजा लक्षात घेऊन तयार केलेले फर्निचर.

शरीराला योग्य आधार मिळणे, बसताना अनावश्यक ताण कमी होणे आणि दीर्घकाळ अभ्यास करताना आरामदायी स्थिती राखता येणे, या बाबींवर अशा फर्निचरच्या रचनेत भर दिला जातो.

अभ्यासासाठी वापरली जाणारी बाके, खुर्च्या आणि टेबल यांची योग्य उंची व रचना महत्त्वाची असल्याचे अहवालात अधोरेखित करण्यात आले आहे.

शैक्षणिक संस्थांसमोर नवे आव्हान

डिजिटल साधनांच्या वाढत्या वापरामुळे शिक्षणपद्धती बदलत असताना वर्गखोल्यांची पारंपरिक आसनव्यवस्था मात्र अनेक ठिकाणी कायम असल्याचे या अहवालातून दिसते.

त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याचा विचार करताना केवळ अभ्यासक्रम आणि तंत्रज्ञान यांपुरते मर्यादित न राहता वर्गातील बैठक व्यवस्था, फर्निचरची रचना आणि विद्यार्थ्यांना मिळणाऱ्या विश्रांतीकडेही लक्ष देण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

देशभरातील एक हजार महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या या सर्वेक्षणात ७७ टक्के विद्यार्थ्यांनी आसनव्यवस्थेशी संबंधित अस्वस्थता किंवा शारीरिक वेदना नोंदवल्या आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याला पूरक वर्गखोल्या निर्माण करण्याबाबत शैक्षणिक संस्थांनी गांभीर्याने विचार करण्याची आवश्यकता अधोरेखित झाली आहे.

संपादकीय नोंद : ही बातमी कंपनीने दिलेल्या अहवालाच्या माहितीनुसार तयार केली आहे. सर्वेक्षण एक हजार महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे असल्याने ७७ टक्क्यांचा निष्कर्ष देशातील सर्व विद्यार्थ्यांना लागू होतो, असे मानता येणार नाही. मूळ संशोधनाचा संपूर्ण अहवाल स्वतंत्रपणे तपासलेला नाही.