२८ ऑक्टोबरपर्यंत देश सोडण्याचे निर्देश; अमेरिकन नागरिकत्व आणि OCI कार्डवर भारतात वास्तव्य करणाऱ्या अभिनेत्यावर कारवाई; किरीट सोमय्यांच्या तक्रारीनंतर प्रकरणाला वेग
मुंबई, १५ ऑक्टोबर २०२६ : मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी मुंबईत झालेल्या आंदोलनात सहभागी होणे अभिनेता इम्रान खान यांना भोवले आहे का, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे. मुंबईतील ऑगस्ट क्रांती मैदानावर १० ऑक्टोबर रोजी झालेल्या आंदोलनात सहभाग घेतल्यानंतर इम्रान खान यांना २८ ऑक्टोबरपर्यंत भारत सोडण्याची नोटीस बजावण्यात आली आहे. अमेरिकन नागरिक असूनही भारतातील राजकीय आंदोलनात सहभाग घेतल्यामुळे इमिग्रेशन नियमांचे उल्लंघन झाल्याचा आरोप त्यांच्यावर करण्यात आला आहे.
बॉलिवूड अभिनेता आमिर खान यांचा भाचा असलेले इम्रान खान हे अमेरिकन नागरिक असून ओव्हरसीज सिटिझन ऑफ इंडिया (OCI) कार्डधारक आहेत. भारतात वास्तव्य करण्यासाठी ते या सुविधेचा वापर करतात. मात्र १० ऑक्टोबर रोजी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी आयोजित आंदोलनात त्यांनी सहभाग घेतल्याने त्यांच्या OCI दर्जाशी संबंधित नियमांच्या पालनाचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.
आंदोलनात सहभाग, पोलिसांकडून ताब्यात
१० ऑक्टोबर रोजी मुंबईतील ऑगस्ट क्रांती मैदानावर ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी आंदोलन आयोजित करण्यात आले होते. या आंदोलनात इम्रान खान यांनी सहभाग घेतला होता.
आंदोलनादरम्यान मुंबई पोलिसांनी त्यांना तात्पुरते ताब्यात घेतले होते. त्यानंतर त्यांची सुटका करण्यात आली.
पोलिसांच्या ताब्यात असताना इम्रान यांनी पोलिसांच्या वाहनातील छायाचित्र सोशल मीडियावर प्रसिद्ध केले होते. या घटनेनंतर त्यांच्या आंदोलनातील सहभागाची मोठ्या प्रमाणावर चर्चा सुरू झाली.
किरीट सोमय्यांची तक्रार; त्यानंतर कारवाई
इम्रान खान हे भारतीय नागरिक नसताना त्यांनी राजकीय आंदोलनात सहभाग कसा घेतला, असा प्रश्न भाजप नेते किरीट सोमय्या यांनी उपस्थित केला होता.
त्यांनी मुंबई पोलिसांकडे तक्रार करून इम्रान यांच्या सहभागाची चौकशी करण्याची मागणी केली होती. परदेशी नागरिकांनी भारतातील राजकीय आंदोलनात सहभागी होताना लागू नियमांचे पालन करणे आवश्यक असल्याची भूमिका त्यांनी मांडली.
या तक्रारीनंतर इम्रान खान यांच्या OCI दर्जाशी संबंधित नियमांची तपासणी करण्यात आली आणि परदेशी नागरिक नोंदणी कार्यालयाकडून त्यांना भारत सोडण्याची नोटीस बजावण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
जन्म अमेरिकेत; पण वास्तव्य भारतात
इम्रान खान यांचा जन्म अमेरिकेतील विस्कॉन्सिन येथे झाला. त्यांच्याकडे अमेरिकन नागरिकत्व आणि पासपोर्ट असून ते भारतीय नागरिक नाहीत.
भारतीय वंशाच्या पात्र परदेशी नागरिकांना OCI कार्डाच्या माध्यमातून भारतात दीर्घकाळ वास्तव्य आणि विविध सुविधा उपलब्ध होतात. मात्र OCI दर्जा म्हणजे पूर्ण भारतीय नागरिकत्व नाही.
OCI कार्डधारकांना भारतीय नागरिकांना असलेले सर्व राजकीय आणि घटनात्मक अधिकार आपोआप प्राप्त होत नाहीत. त्यामुळे इम्रान खान यांच्या आंदोलनातील सहभागावरून आता कायदेशीर प्रश्न निर्माण झाला आहे.
आंदोलनात सहभागी झाल्याने थेट देश सोडण्याची नोटीस देता येते का?
या प्रकरणातील सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे इम्रान खान यांनी नेमक्या कोणत्या नियमाचे उल्लंघन केले, हा आहे.
भारतामध्ये परदेशी नागरिकांच्या प्रवेश, वास्तव्य आणि संबंधित बाबींचे नियमन करण्यासाठी इमिग्रेशन अँड फॉरेनर्स ॲक्ट, २०२५ अस्तित्वात आहे. या कायद्यानुसार परदेशी नागरिकांच्या वास्तव्यावर लागू अटींचे पालन आवश्यक असते.
तथापि, शांततापूर्ण आंदोलनात सहभाग घेतल्याच्या कारणावरून OCI कार्डधारकाला भारत सोडण्याचे निर्देश देण्याचा कायदेशीर आधार कोणता, याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.
इम्रान खान यांना बजावलेल्या नोटिशीतील नेमकी कलमे आणि उल्लंघनाचे तपशील सार्वजनिकरीत्या स्पष्ट झालेले नाहीत. त्यामुळे या कारवाईची कायदेशीर वैधता निश्चित करण्यासाठी मूळ नोटीस आणि संबंधित नियम तपासणे आवश्यक आहे.
आता न्यायालयीन लढाईची शक्यता
उपलब्ध वृत्तांनुसार इम्रान खान या नोटिशीला मुंबई उच्च न्यायालयात आव्हान देण्याच्या तयारीत आहेत.
त्यांना २८ ऑक्टोबरपर्यंत भारत सोडण्याचे निर्देश देण्यात आले असले, तरी या प्रकरणात न्यायालयीन दिलासा मिळतो का, याकडे लक्ष लागले आहे.
या प्रकरणामुळे आता एक महत्त्वाचा प्रश्न पुढे आला आहे — भारतीय वंशाचा परदेशी नागरिक आणि OCI कार्डधारक असलेल्या व्यक्तीच्या शांततापूर्ण आंदोलनातील सहभागाला कायदेशीर मर्यादा नेमक्या कोणत्या आहेत?
इम्रान खान यांच्यावरील कारवाईचे भवितव्य काय ठरणार, याबरोबरच OCI कार्डधारकांच्या अधिकार आणि निर्बंधांच्या व्याप्तीबाबतही या प्रकरणातून महत्त्वपूर्ण चर्चा निर्माण झाली आहे.
