गेल्या वर्षी… दगडूशेठ जवळपास १५ तास आधी बेलबाग चौकात, तरी मिरवणूक वेळ नाही झाली कमी ?

२०२२ मध्ये दुसऱ्या दिवशी सकाळी निघणारा दगडूशेठ २०२३ पासून अनंत चतुर्दशीलाच दुपारी चारच्या सुमारास रस्त्यावर; मात्र पुण्याची मिरवणूक ३० तासांच्या आसपासच

पुणे : पुण्याच्या विसर्जन मिरवणुकीचा कालावधी कमी करण्यासाठी झालेल्या बदलांमध्ये सर्वात मोठा निर्णय श्रीमंत दगडूशेठ हलवाई गणपती ट्रस्टने घेतला. एकेकाळी अनंत चतुर्दशीची रात्र उलटल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळी मुख्य मिरवणुकीत सहभागी होणारा दगडूशेठ गणपती २०२३ पासून अनंत चतुर्दशीच्या दिवशीच दुपारी चारच्या सुमारास मिरवणुकीत सहभागी होऊ लागला.मात्र या बदलामुळे दगडूशेठचे विसर्जन जवळपास साडेचौदा ते पंधरा तास आधी होत असले, तरी संपूर्ण पुण्याच्या विसर्जन मिरवणुकीचा कालावधी त्याच प्रमाणात घटलेला नाही. गेल्या तीन वर्षांची आकडेवारी पाहिल्यास ही बाब ठळकपणे दिसून येते.

२०२२ : सकाळी ७.२० वाजता मिरवणूक

२०२२मध्ये दगडूशेठ गणपतीची मिरवणूक अनंत चतुर्दशीच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी ७.२० वाजता सुरू झाली आणि सकाळी ११.२० वाजता श्रींचे विसर्जन झाले. त्या वर्षी पुण्याची मुख्य विसर्जन मिरवणूक जवळपास ३१ तास चालली होती.

२०२३ : एका निर्णयाने चित्र बदलले

२०२३मध्ये ट्रस्टने परंपरेत मोठा बदल केला. दगडूशेठची मिरवणूक दुपारी चारच्या सुमारास सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. प्रत्यक्ष मिरवणूक सायंकाळी ४.२९ वाजता सुरू झाली आणि रात्री ८.५० वाजता पांचाळेश्वर घाटावर विसर्जन पूर्ण झाले.

मागील वर्षाच्या तुलनेत विसर्जन तब्बल १४ तास ३० मिनिटे आधी झाले.

पण इथेच महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण झाला.

दगडूशेठ तब्बल साडेचौदा तास आधी विसर्जित झाला, मानाच्या गणपतींचेही विसर्जन तुलनेने लवकर झाले; तरी संपूर्ण शहराची मिरवणूक ३० तास २५ मिनिटे चालली. म्हणजे प्रमुख गणपतींच्या वेळेत मोठी बचत करूनही एकूण मिरवणुकीच्या कालावधीत अपेक्षित घट झाली नाही.

२०२४ मध्ये सुधारणा; तरी अडथळे कायम

२०२४मध्ये पोलिसांच्या मोजणीनुसार मुख्य विसर्जन मिरवणूक २८ तास ४५ मिनिटांत संपली. मात्र शेवटचे प्रत्यक्ष विसर्जन धरून अग्निशमन दलाच्या नोंदीनुसार हा कालावधी ३० तास ३२ मिनिटे होता.

त्या वर्षी दगडूशेठचा रथ दुपारी चार वाजता निघाल्यानंतर बेलबाग चौकात काही काळ मुख्य मार्ग ठप्प झाल्याचीही नोंद आहे. रात्री साडेदहाच्या सुमारास कोणते मंडळ आधी जाणार यावरून पुन्हा मिरवणूक थांबली होती.

२०२५ : दगडूशेठ लवकर, पण मिरवणूक ३२ तासांपुढे

गतवर्षीही दगडूशेठ गणपतीला दुपारी चारच्या सुमारास बेलबाग चौकातून मुख्य मिरवणुकीत आणण्याचे नियोजन होते. प्रमुख गणपतींची विसर्जने तुलनेने लवकर झाली; तरी संपूर्ण मिरवणूक पुन्हा ३२ तासांपेक्षा अधिक चालली.

यामुळे दगडूशेठच्या वेळेत बदल हा महत्त्वाचा असला तरी मिरवणुकीचा कालावधी ठरविणारा तो एकमेव घटक नाही, हे पुन्हा स्पष्ट झाले.

मग मिरवणूक अडकते कुठे?

२०२३मध्येच पोलिसांना आढळले होते की बेलबाग, सेवा सदन आणि अलका टॉकीजसारख्या महत्त्वाच्या चौकांत मंडळांसाठी ठरविलेली थांबण्याची मर्यादा अनेकांकडून पाळली जात नव्हती. काही मंडळे पुढे जाण्यास तयार असतानाही रस्त्यावरची गर्दी अडथळा ठरत होती.

२०२५मध्ये तर आणखी स्पष्ट चित्र समोर आले. मध्यरात्री ध्वनिवर्धक बंद झाल्यानंतर अनेक मंडळांनी सहा तास पुढे जाणेच टाळले. बेलबाग चौकात एकाचवेळी तीन-चार मंडळे आणि ढोल-ताशा पथके पोहोचली. काही पथकांनी ६० सदस्यांची मर्यादा ओलांडून दोनशेहून अधिक जणांचा सहभाग घेतला. टिळक रस्त्यावरही मंडळे अनेक तास अडकली.

आकडे सांगतात वेगळीच गोष्ट

*२०२४चा २८ तास ४५ मिनिटांचा आकडा पोलिसांच्या अलका चौकातील मोजणीचा आहे.

प्रश्न एका मंडळाचा नाही, संपूर्ण मिरवणुकीच्या ‘फ्लो’चा

दगडूशेठ गणपतीने स्वतःची मिरवणूक जवळपास पंधरा तास पुढे आणून प्रशासनाला मोठे सहकार्य केले. त्यामुळे भाविकांसाठीही रात्री उशिरापर्यंत किंवा दुसऱ्या दिवशी सकाळपर्यंत थांबण्याची गरज कमी झाली.

मात्र एका मोठ्या मंडळाची वेळ बदलून संपूर्ण मिरवणूक कमी होत नाही, हे गेल्या तीन वर्षांनी दाखवून दिले आहे.

लक्ष्मी रस्ता, टिळक रस्ता, केळकर रस्ता आणि कुमठेकर रस्त्यावर शेकडो मंडळे सलग पुढे सरकली, चौकातील थांबे मर्यादित राहिले, ढोल-ताशा पथकांची संख्या आणि आकार नियंत्रणात राहिला, दोन मंडळांमध्ये मोठे अंतर पडले नाही आणि मध्यरात्रीनंतरही विसर्जनाचा प्रवाह सुरू राहिला तरच एकूण वेळेत मोठी घट होऊ शकते.

दगडूशेठने आपली वेळ जवळपास १५ तास पुढे आणली आहे. आता पुण्याची संपूर्ण मिरवणूक पुढे आणण्याचे आव्हान पोलीस आणि शेकडो गणेश मंडळांसमोर आहे.