पुण्यातील बाणेरमध्ये हृदयविकाराचा झटका; डॉक्टरांचे शर्थीचे प्रयत्न अपयशी, शंकर महादेवन यांना अश्रू अनावर; संगीतविश्वावर शोककळा
पुणे, दि. ७ नोव्हेंबर २०२६ (माय मराठी वृत्तसेवा) :
दिवाळी पहाटेच्या मंगलमय वातावरणात स्वर आणि तालाच्या सुरेल मैफलीचा आनंद घेत असलेल्या पुणेकर रसिकांना शुक्रवारी एक अत्यंत धक्कादायक घटना अनुभवावी लागली. कर्नाटक शास्त्रीय संगीत क्षेत्रातील ख्यातनाम मृदंगवादक श्रीधर पार्थसारथी यांचे बाणेर परिसरातील दिवाळी पहाट कार्यक्रमादरम्यान आकस्मिक निधन झाले. वादन सुरू असताना मंचावरच ते अचानक कोसळले. उपस्थित डॉक्टरांनी तातडीने त्यांना जीवदान देण्याचे प्रयत्न केले. मात्र, रुग्णालयात दाखल केल्यानंतरही त्यांचे प्राण वाचविण्यात यश आले नाही.
श्रीधर पार्थसारथी हे ५४ वर्षांचे होते. त्यांच्या अकाली निधनाने भारतीय शास्त्रीय संगीत क्षेत्राला मोठा धक्का बसला असून, प्रसिद्ध गायक-संगीतकार शंकर महादेवन यांच्यासह अनेक दिग्गज कलाकारांनी शोक व्यक्त केला आहे.
रसिकांच्या आग्रहाखातर सुरू ठेवले वादन; काही क्षणांतच दुर्दैवी घटना
शुक्रवारी, ६ नोव्हेंबर रोजी पुण्यातील बाणेर-बालेवाडी परिसरात ‘लोकमत स्वरचैतन्य दिवाळी पहाट २०२६’ या संगीत कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमात श्रीधर पार्थसारथी मृदंगवादनासाठी सहभागी झाले होते.
आयोजकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सकाळी सातच्या सुमारास पार्थसारथी यांनी वादनाला सुरुवात केली. सुरुवातीला त्यांनी पाच ते दहा मिनिटे सादरीकरण केले. त्यांच्या वादनाला रसिकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. उपस्थित प्रेक्षकांनी आणखी वादन करण्याचा आग्रह धरल्यानंतर त्यांनी पुढील दहा मिनिटे मृदंगवादन सुरू ठेवले.
त्यानंतरही रसिकांनी आग्रह केल्यामुळे आणखी दोन रचना सादर करण्याची तयारी त्यांनी दर्शविली. मात्र, याच दरम्यान ते अचानक मंचावर कोसळले. काही क्षणांपूर्वी संगीतात तल्लीन असलेल्या सभागृहात एकच खळबळ उडाली.
उपस्थित कलाकार, आयोजक आणि रसिकांना नेमके काय घडले आहे, हे सुरुवातीला समजले नाही. मात्र, परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात येताच तातडीने वैद्यकीय मदतीसाठी धावपळ सुरू झाली.
डॉक्टरांनी दिला सीपीआर; मणिपाल रुग्णालयातही प्रयत्न
कार्यक्रमस्थळी उपस्थित असलेल्या डॉक्टरांनी तत्काळ मंचावर धाव घेत पार्थसारथी यांना हृदय आणि श्वसनक्रिया पुन्हा सुरू करण्यासाठी सीपीआर देण्यास सुरुवात केली.
त्यानंतर रुग्णवाहिका बोलावून त्यांना बाणेर येथील मणिपाल रुग्णालयात दाखल करण्यात आले.
रुग्णालयाच्या निवेदनानुसार, घटनास्थळी प्रगत हृदयविकारविषयक आपत्कालीन उपचार पद्धतीनुसार (ACLS) पुनर्जीवनाचे प्रयत्न सुरू करण्यात आले होते. रुग्णालयात पोहोचल्यानंतरही आपत्कालीन विभागाच्या वैद्यकीय पथकाने हे प्रयत्न सुरू ठेवले.
मात्र, सर्व उपचार आणि प्रयत्न करूनही श्रीधर पार्थसारथी यांना वाचवता आले नाही, असे रुग्णालयाने स्पष्ट केले.
हृदयविकाराचा तीव्र झटका अथवा कार्डियाक अरेस्ट झाल्याचे सांगण्यात आले आहे.
वयाच्या सहाव्या वर्षापासून मृदंगवादनाची साधना
श्रीधर पार्थसारथी यांचा संगीतप्रवास अत्यंत लहान वयात सुरू झाला होता. वयाच्या सहाव्या वर्षापासून त्यांनी मृदंगवादनाचे शिक्षण घेण्यास सुरुवात केली.
प्रसिद्ध मृदंगगुरू विद्वान कारैकुडी आर. चंद्रमौळी यांच्याकडे त्यांनी संगीताचे प्रशिक्षण घेतले. गुरुशिष्य परंपरेतून मिळालेली शास्त्रीय संगीताची बैठक, तालावरील प्रभुत्व आणि अभ्यासपूर्ण सादरीकरण यामुळे त्यांनी कर्नाटक शास्त्रीय संगीत क्षेत्रात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.
आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत त्यांनी डी. के. पट्टम्मळ, विद्वान मदुराई जी. एस. मणी, डॉ. एम. बालमुरलीकृष्ण आणि विद्वान रंगनाथ शर्मा यांसारख्या दिग्गज कलाकारांना मृदंगाची साथ दिली.
कर्नाटक शास्त्रीय संगीताबरोबरच हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत, फ्युजन आणि विविध प्रयोगशील संगीतप्रकारांतही त्यांनी आपली कला सादर केली.
आंतरराष्ट्रीय संगीत क्षेत्रातही उमटविला ठसा
पार्थसारथी यांनी पारंपरिक मृदंगवादनाला आधुनिक संगीताच्या विविध प्रवाहांशी जोडण्याचे काम केले.
प्रसिद्ध संगीतकार लुई बँक्स यांच्या संगीतसमूहांसोबत त्यांनी काम केले होते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील ‘माइल्स फ्रॉम इंडिया : अ सेलिब्रेशन ऑफ द म्युझिक ऑफ माइल्स डेव्हिस’ या प्रकल्पातही त्यांचा सहभाग होता.
या प्रकल्पात जिनो बँक्स, राकेश चौरसिया आणि सेल्वागणेश यांसारख्या नामवंत कलाकारांसोबत त्यांनी काम केले.
तालातील बारकावे, वादनातील अचूकता, नावीन्यपूर्ण संगीतदृष्टी आणि इतर कलाकारांच्या संगीताशी जुळवून घेण्याची क्षमता यामुळे संगीत क्षेत्रात त्यांचा मोठा आदर होता.
शंकर महादेवन यांना भावना अनावर; ४० वर्षांच्या मैत्रीला उजाळा
श्रीधर पार्थसारथी यांच्या निधनानंतर प्रसिद्ध गायक-संगीतकार शंकर महादेवन यांनी इन्स्टाग्रामवर भावनिक पोस्ट लिहून आपल्या जवळच्या मित्राला श्रद्धांजली वाहिली.
श्रीधर यांच्या जाण्याचा धक्का सहन करणे कठीण असल्याचे सांगत त्यांनी संगीतविश्वाचे मोठे नुकसान झाल्याची भावना व्यक्त केली.
सुमारे ४० वर्षांपूर्वी झालेल्या आपल्या पहिल्या कर्नाटक शास्त्रीय संगीत मैफलीची आठवण त्यांनी या पोस्टमध्ये सांगितली. त्या मैफलीत मृदंगावर श्रीधर पार्थसारथी यांनीच साथ केली होती.
दोघांनी अनेक संगीत मैफलींमध्ये एकत्र काम केले होते. संगीतावरील चर्चा, गप्पा, विनोद आणि एकत्र घालवलेल्या आनंदी क्षणांच्या आठवणीही महादेवन यांनी जागवल्या.
संगीत सादर करत असतानाच श्रीधर यांचे निधन झाले, ही बाब अत्यंत वेदनादायी असल्याचे त्यांनी नमूद केले. पार्थसारथी यांच्या कुटुंबीयांना हे दुःख सहन करण्याची शक्ती मिळावी, अशी प्रार्थनाही त्यांनी केली.
प्रत्यक्षदर्शी रसिकाने सांगितले अखेरचे क्षण
या घटनेला प्रत्यक्ष उपस्थित असल्याचा दावा करणाऱ्या कल्याणी टोकेकर नावाच्या महिलेने शंकर महादेवन यांच्या इन्स्टाग्राम पोस्टवर प्रतिक्रिया नोंदवून कार्यक्रमातील परिस्थितीचे वर्णन केले.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, काही मिनिटांपूर्वीच श्रीधर पार्थसारथी आनंदाने मृदंग वाजवत होते. त्यांच्या चेहऱ्यावर कोणत्याही प्रकारचा त्रास जाणवत नव्हता.
कार्यक्रमाच्या पहिल्या सत्राच्या समाप्तीपूर्वी आणखी दोन भजने सादर करण्याची तयारी सुरू होती. त्यावेळी पार्थसारथी यांनी एक मृदंग बाजूला ठेवून दुसरे वाद्य तयार करण्यास सुरुवात केली.
इतर कलाकारही आपापली वाद्ये सज्ज करत असतानाच पार्थसारथी अचानक मंचावर कोसळले.
टोकेकर यांच्या प्रतिक्रियेनुसार, प्रेक्षकांमध्ये असलेल्या डॉक्टरांनी काही सेकंदांतच मंचावर धाव घेतली आणि सुमारे १६ ते १७ मिनिटे सीपीआर दिला. त्यानंतर रुग्णवाहिकेतून त्यांना उपचारासाठी नेण्यात आले.
मात्र, वैद्यकीय मदतीचे सर्व प्रयत्न अपयशी ठरले. दिवाळीच्या आनंदी वातावरणात घडलेली ही घटना अत्यंत धक्कादायक असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.
ही माहिती प्रत्यक्षदर्शीने सोशल मीडियावर केलेल्या वर्णनावर आधारित आहे.
लुई बँक्स, जिनो बँक्स यांच्यासह संगीतकारांकडून श्रद्धांजली
श्रीधर पार्थसारथी यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच देशभरातील संगीतकार आणि कलाकारांनी शोक व्यक्त केला.
ज्येष्ठ संगीतकार लुई बँक्स यांनी आपल्या अत्यंत जवळच्या मित्राच्या आणि सहकाऱ्याच्या निधनामुळे मोठा धक्का बसल्याची भावना व्यक्त केली.
संगीतकार जिनो बँक्स यांनीही पार्थसारथी यांच्या आठवणींना उजाळा दिला. त्यांनी पार्थसारथी यांना आपले मार्गदर्शक मानले होते. त्यांच्या सहवासातून संगीताचे अनेक बारकावे शिकायला मिळाले, असे त्यांनी नमूद केले.
पुण्यातील सरोदवादक अनुपम जोशी यांनी त्यांच्या मृदंगवादनातील वैशिष्ट्यपूर्ण ध्वनी, तालाची समज आणि साधेपणाचा उल्लेख केला.
तबलावादक अनिरुद्ध शंकर यांनी पार्थसारथी हे तरुण कलाकारांना प्रोत्साहन देणारे, सतत नवनवीन संगीत प्रयोगांचा शोध घेणारे आणि मनमिळावू व्यक्तिमत्त्व होते, अशा शब्दांत त्यांना आदरांजली वाहिली.
दिवाळीच्या मंगल पहाटे संगीतविश्वावर शोककळा
दिवाळी पहाट हा पुण्याच्या सांस्कृतिक परंपरेतील महत्त्वाचा संगीतसोहळा मानला जातो. अशा कार्यक्रमांमध्ये शास्त्रीय, उपशास्त्रीय आणि भक्तिसंगीताचे सादरीकरण ऐकण्यासाठी मोठ्या संख्येने रसिक उपस्थित असतात.
मात्र, शुक्रवारी बाणेरमधील मैफलीत झालेल्या या दुर्घटनेने उत्साहाचे वातावरण क्षणार्धात शोकमग्न झाले.
ज्या वाद्यावर आयुष्यभर साधना केली, ज्या तालाच्या माध्यमातून देश-विदेशातील रसिकांना आनंद दिला, त्याच मृदंगवादनाच्या कार्यक्रमात श्रीधर पार्थसारथी यांनी अखेरचा श्वास घेतला.
त्यांच्या अकाली निधनामुळे कर्नाटक शास्त्रीय संगीतासह संपूर्ण भारतीय तालवादन क्षेत्राने एक अनुभवी, अभ्यासू आणि प्रयोगशील कलाकार गमावला आहे.
