१४ लाख घरांची तपासणी; १८,८८५ पाणीसाठ्यांमध्ये डेंग्यूच्या डासांच्या अळ्या, २,६६४ मिळकतींना नोटिसा आणि ६.३० लाखांचा दंड वसूल; आरोग्य, बांधकाम, अतिक्रमण व घनकचरा विभागांना संयुक्त कारवाईचे आदेश
पुणे | दि. २५ ऑक्टोबर २०२६ | माय मराठी वृत्त
पुणे शहरातील डेंग्यूच्या प्रादुर्भावाच्या पार्श्वभूमीवर पुणे महानगरपालिका आयुक्त नवल किशोर राम यांनी शनिवारी, २४ ऑक्टोबर रोजी बाणेर येथील डॉ. नायडू संसर्गजन्य रोग रुग्णालयाला भेट देऊन उपचार व्यवस्था आणि प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांचा सविस्तर आढावा घेतला. पुणे महानगरपालिका क्षेत्रात जानेवारी ते २० ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत २,२९१ डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाल्याची माहिती महापालिकेने दिली आहे.
विशेष म्हणजे, शहरात सुरू झालेल्या पाणीकपातीमुळे नागरिकांकडून मोठ्या प्रमाणावर पाणी साठवले जात आहे. योग्य खबरदारी घेतली नाही, तर अशा साठवलेल्या पाण्यात डेंग्यूचा प्रसार करणाऱ्या एडीस डासांची पैदास होऊ शकते, असा इशारा आरोग्य विभागाने दिला आहे.
या पार्श्वभूमीवर आयुक्तांनी आरोग्य विभागाबरोबरच बांधकाम, अतिक्रमण आणि घनकचरा व्यवस्थापन विभागांनी समन्वयाने प्रतिबंधात्मक उपाययोजना राबवण्याचे आदेश दिले आहेत.
१४ लाख घरांची तपासणी; १८,८८५ पाणीसाठ्यांत डासांच्या अळ्या
महापालिकेच्या आरोग्य विभागाने शहरात व्यापक तपासणी मोहीम हाती घेतली आहे. आतापर्यंत सुमारे १४ लाख घरांना भेटी देऊन २८ लाख ३१ हजार ३८६ कंटेनर आणि पाणीसाठ्यांची तपासणी करण्यात आली आहे.
या तपासणीत सुमारे १३ हजार घरांमधील १८ हजार ८८५ कंटेनरमध्ये एडीस डासांच्या अळ्या आढळल्या आहेत.
डासोत्पत्तीला पोषक परिस्थिती आढळलेल्या २,६६४ मिळकतींना नोटिसा बजावण्यात आल्या असून, संबंधितांकडून एकूण ६ लाख ३० हजार रुपयांचा दंड वसूल करण्यात आला आहे.
शहरातील वाढती बांधकामे, उघडे पाणीसाठे, घरातील शोभेची झाडे, टेरेस गार्डनमधील कुंड्या आणि त्यांच्या ताटल्यांमध्ये साचणारे पाणी यामुळे डासांची पैदास होण्याचा धोका वाढत असल्याचे महापालिकेने स्पष्ट केले आहे.
डेंग्यूच्या रुग्णसंख्येची तीन वर्षांची आकडेवारी
महापालिकेने दिलेल्या माहितीनुसार, २०२४ मध्ये पुणे शहरात ४,९०८ डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाली होती. २०२५ मध्ये ही संख्या २,३९१ होती.
जानेवारी २०२६ ते २० ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत २,२९१ रुग्णांची नोंद झाली आहे.
२०२६ मधील आकडेवारी अद्याप अपूर्ण वर्षाची असल्याने पूर्ण वर्षांच्या आकडेवारीशी थेट तुलना करून डेंग्यू वाढला किंवा कमी झाला, असा अंतिम निष्कर्ष काढता येणार नाही.
मात्र ऑक्टोबरपर्यंत नोंद झालेली रुग्णसंख्या लक्षात घेता प्रतिबंधात्मक उपाययोजना सातत्याने राबवणे आवश्यक असल्याचे महापालिकेने म्हटले आहे.
नायडू रुग्णालयात ५० स्वतंत्र खाटा; उपचार पूर्णपणे मोफत
बाणेर येथील नव्याने उभारण्यात आलेल्या डॉ. नायडू संसर्गजन्य रोग रुग्णालयात डेंग्यू रुग्णांसाठी ५० स्वतंत्र खाटांची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
महापालिकेने दिलेल्या माहितीनुसार, दररोज सरासरी १० ते १५ खाटांचा वापर होत असून पाहणीच्या वेळी सुमारे ३५ खाटा रिक्त होत्या.
या रुग्णालयात डेंग्यूवरील उपचार पूर्णपणे मोफत उपलब्ध आहेत.
शहरातील खासगी रुग्णालयांमध्ये एकूण ४,४०९ खाटा असून, त्यापैकी ६७० अतिदक्षता विभागातील आहेत. महापालिका रुग्णालयांमध्ये ३३३ खाटा असून त्यापैकी ६ ICU खाटा असल्याची माहिती प्रशासनाने दिली आहे.
या खाटा एकूण रुग्णालयीन क्षमतेच्या स्वरूपात नमूद करण्यात आल्या असून, सर्व खाटा केवळ डेंग्यू रुग्णांसाठी राखीव असल्याचा अर्थ घेऊ नये.
घाबरू नका; वेळेवर उपचार घ्या — आयुक्तांचे आवाहन
रुग्णालयातील सुविधांची पाहणी करताना आयुक्त नवल किशोर राम यांनी नागरिकांनी डेंग्यूच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये, असे आवाहन केले.
महापालिका रुग्णालयांमध्ये आवश्यक खाटा आणि औषधसाठा उपलब्ध असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
डेंग्यूची लक्षणे आढळल्यास नागरिकांनी घाबरून न जाता जवळच्या महापालिका किंवा इतर रुग्णालयात वैद्यकीय सल्ला घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.
गंभीर लक्षणे असलेल्या रुग्णांवर कमला नेहरू आणि डॉ. नायडू रुग्णालयात तातडीने उपचार सुरू करण्याचे निर्देशही आयुक्तांनी दिले.
डेंग्यू रुग्णांसाठी असलेल्या वॉर्डमध्ये मच्छरदाण्यांचा वापर अनिवार्य करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
महापालिकेच्या दवाखान्यांमध्ये मोफत तपासणीची सुविधा
पुणे महानगरपालिकेच्या सर्व दवाखान्यांमध्ये रॅपिड डायग्नोस्टिक किट्स (RDK) उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.
तसेच डॉ. नायडू रुग्णालय, डॉ. कोटणीस रुग्णालय आणि कमला नेहरू रुग्णालय या सेंटिनेल केंद्रांमध्ये रक्तनमुने पाठवून मोफत पुष्टीकारक चाचण्यांची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
रॅपिड चाचणी आणि पुष्टीकारक प्रयोगशाळा चाचणी यांमध्ये फरक असल्याने अंतिम निदानासाठी वैद्यकीय मार्गदर्शन आवश्यक आहे.
सर्व खासगी आणि शासकीय रुग्णालयांनी डेंग्यू रुग्णांची नोंद IHIP पोर्टलवर करावी आणि एकाच रुग्णाची दुबार नोंद होणार नाही, याची खबरदारी घ्यावी, असे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
बांधकामस्थळे, अतिक्रमणे आणि कचरा डेपोवर विशेष लक्ष
डेंग्यूचा प्रसार रोखण्यासाठी केवळ आरोग्य विभागाच्या उपाययोजना पुरेशा नसल्याचे आयुक्तांनी स्पष्ट केले आहे.
शहरातील बांधकामस्थळांवर पाणी साचणे, अतिक्रमण असलेल्या परिसरातील अस्वच्छता आणि कचरा डेपोमधील डासोत्पत्तीची ठिकाणे या समस्यांकडे विशेष लक्ष देण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
आरोग्य विभाग, बांधकाम विभाग, अतिक्रमण विभाग आणि घनकचरा व्यवस्थापन विभागाने संयुक्तपणे काम करण्याच्या सूचना आयुक्तांनी दिल्या आहेत.
डेंग्यू रुग्णांची संख्या अधिक असलेल्या भागांत औषध फवारणी आणि अळीनाशक उपाययोजनांना प्राधान्य देण्याचे नियोजन आहे.
पाणीकपातीमुळे डासांचा धोका वाढणार?
पुणे शहरात सुरू असलेल्या पाणीकपातीमुळे अनेक घरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पाणी साठवले जात आहे.
मात्र पाणी साठवण्याची भांडी झाकून ठेवली नाहीत किंवा त्यामध्ये दीर्घकाळ पाणी साचून राहिले, तर एडीस डासांना पैदास करण्यासाठी पोषक परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
याशिवाय घरातील सजावटीच्या वनस्पती, फुलदाण्या, कुंड्यांच्या ताटल्या आणि गच्चीवरील साठवलेले पाणी यांकडेही विशेष लक्ष देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
महापालिकेने पाणी साठवणूक असलेल्या भागांमध्ये आवश्यकतेनुसार जैविक अळीनाशक उपाययोजना करण्याचे नियोजन केले आहे.
धूरफवारणीबाबत विशेष निर्देश
डेंग्यूच्या नियंत्रणासाठी सरसकट उघड्या जागांमध्ये धूरफवारणी करण्याऐवजी रुग्ण आढळलेल्या परिसरात नियोजनपूर्वक फवारणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
रुग्णाचे घर आणि लगतचा बंदिस्त परिसर यांमध्ये निर्धारित कार्यपद्धतीनुसार धूरफवारणी करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
तसेच डासांच्या अळ्या नष्ट करण्यासाठी पाणीसाठ्यांची नियमित तपासणी करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
शाळा, सोसायट्या आणि घंटागाड्यांद्वारे जनजागृती
डेंग्यू प्रतिबंधाबाबत नागरिकांपर्यंत माहिती पोहोचवण्यासाठी महापालिकेने जनजागृती मोहीम सुरू केली आहे.
रेल्वे स्थानकांवरील डिजिटल फलक, रेडिओ आणि कचरा संकलन करणाऱ्या घंटागाड्यांमधून डेंग्यू प्रतिबंधाचे संदेश प्रसारित करण्यात येत आहेत.
महापालिकेच्या सर्व १५ क्षेत्रीय कार्यालयांना जनजागृतीसाठी ऑडिओ संदेश उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत.
गृहनिर्माण संस्थांच्या अध्यक्षांना पाण्याच्या टाक्या आणि गच्चीची स्वच्छता राखण्याबाबत पत्रे पाठवण्यात येत आहेत. शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी निबंध आणि चित्रकला स्पर्धांच्या माध्यमातून जनजागृती करण्याचे नियोजन आहे.
आठवड्यातून एक दिवस ‘कोरडा दिवस’ पाळण्याचे आवाहन
डासांची पैदास रोखण्यासाठी नागरिकांनी आठवड्यातून एक दिवस ‘कोरडा दिवस’ पाळावा, असे आवाहन महापालिकेने केले आहे.
या दिवशी घरातील पाणी साठवण्याची भांडी, कुंड्यांच्या ताटल्या आणि अन्य ठिकाणांची तपासणी करून अनावश्यक साचलेले पाणी काढून टाकावे. वापरातील पाणीसाठे सुरक्षितपणे झाकून ठेवावेत.
ताप, अंगदुखी, डोकेदुखी, पुरळ किंवा डेंग्यूशी संबंधित अन्य लक्षणे आढळल्यास स्वतःहून औषधोपचार न करता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा, असे आरोग्य विभागाने सांगितले आहे.
आयुक्तांच्या आदेशांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी होणार का?
पुण्यात डेंग्यू नियंत्रणासाठी महापालिकेने व्यापक तपासणी, नोटिसा, दंडात्मक कारवाई आणि मोफत उपचार व्यवस्था उपलब्ध केल्याची माहिती दिली आहे.
मात्र शहरातील बांधकामस्थळे, उघडे पाणीसाठे, कचरा साचण्याची ठिकाणे आणि सार्वजनिक परिसरातील स्वच्छतेचा प्रश्न कायम असल्याने प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांची सातत्यपूर्ण अंमलबजावणी महत्त्वाची ठरणार आहे.
आयुक्त नवल किशोर राम यांनी दिलेल्या आदेशानुसार महापालिकेचे सर्व विभाग समन्वयाने किती प्रभावीपणे काम करतात आणि डेंग्यूच्या रुग्णसंख्येवर कितपत नियंत्रण मिळते, याकडे आता पुणेकरांचे लक्ष लागले आहे.
माहिती स्रोत : पुणे महानगरपालिकेच्या आरोग्य विभागाने २४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी उपलब्ध करून दिलेली माहिती.
