लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाचा दावा; १५८ तक्रारींपैकी ६० ठिकाणी १०० डेसिबलपेक्षा अधिक आवाजाची नोंद, विसर्जनाच्या दिवशी सर्वाधिक ५९ तक्रारी
पुणे, २६ सप्टेंबर २०२६ : गणेशोत्सवाच्या काळात कर्णकर्कश आवाजाविरोधात पुणेकरांनी उभारलेल्या नागरी आंदोलनाचा पहिला टप्पा यशस्वी झाला असून या आंदोलनातून भविष्यातील प्रदूषणमुक्त पुण्याची दिशा स्पष्ट झाली आहे, असा दावा लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाचे समन्वयक मुकुंद किर्दत यांनी केला आहे.
किर्दत यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, गणेशोत्सवाच्या पूर्वतयारी बैठकीत विद्यानंद बापट यांना बाहेर काढण्यात आले आणि त्यानंतर सप्टेंबर महिन्यात त्यांना मारहाण झाल्याच्या घटनेमुळे अनेक पुणेकरांमध्ये नाराजी निर्माण झाली. मध्यमवर्गीय आणि ज्येष्ठ नागरिकांचा आवाज दडपला जात असल्याची भावना निर्माण झाल्यानंतर नागरिक ‘लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंच’ या नावाखाली एकत्र आले.
या मंचाच्या पुढाकाराने सुरुवातीला डेक्कन जिमखाना येथील कलाकार कट्टा येथे आंदोलन करण्यात आले. त्यानंतर स्वारगेट येथे मोर्चा काढून विविध मागण्यांचे निवेदन पोलीस आयुक्तांना देण्यात आले. पुढे बालगंधर्व परिसरातील झाशीची राणी पुतळा चौक ते पुणे महानगरपालिका असा मोठा मोर्चाही काढण्यात आला. कोणत्याही राजकीय पक्षाचा झेंडा न घेता सामान्य पुणेकर या आंदोलनात सहभागी झाल्याचे किर्दत यांनी सांगितले.
आवाजामुळे आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांबाबत शहरातील ३५ हून अधिक डॉक्टरांनीही पुणेकरांना आवाहन केले, असे मंचाने म्हटले आहे.
पोलिसांकडे थेट रिअल टाइम तक्रारी
१४ सप्टेंबरनंतर ११२ क्रमांकावर तक्रार केल्यानंतर अपेक्षित प्रतिसाद मिळत नसल्याच्या तसेच तक्रारदाराचे नाव उघड होण्याच्या भीतीच्या तक्रारी मंचाकडे आल्या. त्यानंतर मंचाने स्वतंत्र सॉफ्टवेअर आधारित फॉर्म तयार केला. या फॉर्मद्वारे तक्रारींची माहिती थेट पोलीस आयुक्तांना रिअल टाइम ई-मेलद्वारे पाठविण्याची व्यवस्था करण्यात आली, असे किर्दत यांनी सांगितले.
मंचाच्या म्हणण्यानुसार, उत्सवाच्या बहुतांश काळात आवाजाच्या मर्यादा तुलनेने पाळल्या गेल्या. मात्र अंतिम विसर्जनाच्या दिवशी अनेक ठिकाणी डेसिबल मर्यादा पाळली गेली नसल्याच्या तक्रारी मोठ्या प्रमाणावर आल्या.
१५८ तक्रारी; विसर्जनाच्या दिवशीच ५९
लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने त्यांच्या तक्रार निवारण फॉर्ममधून मिळालेली पुणे शहरातील आकडेवारी जाहीर केली आहे. ही आकडेवारी मंचाच्या स्वतःच्या तक्रार प्रणालीवर आधारित आहे.
एकूण १५८ तक्रारींपैकी
- १४ सप्टेंबर — १९ तक्रारी
- २० सप्टेंबर — २७ तक्रारी
- २५ सप्टेंबर — ५९ तक्रारी
अंतिम विसर्जनाच्या दिवशी आलेल्या ५९ तक्रारी या एकूण तक्रारींच्या सुमारे ३७ टक्के असल्याचे मंचाने सांगितले.
६० तक्रारींमध्ये १०० डेसिबल किंवा त्याहून अधिक आवाजाचा दावा
मंचाच्या आकडेवारीनुसार, १५८ पैकी ६० तक्रारींमध्ये १०० डेसिबल किंवा त्याहून अधिक आवाजाची नोंद करण्यात आली. हे प्रमाण सुमारे ३८ टक्के आहे.
तसेच मंचाकडे तक्रार करणाऱ्यांपैकी ९१ जणांनी ११२ किंवा व्हॉट्सअॅपद्वारे पोलिसांकडेही तक्रार केल्याचे सांगितले. मंचाने याचे प्रमाण सुमारे ६१ टक्के असल्याचे म्हटले आहे.
बाजीराव रोड–नातूबाग परिसर हॉटस्पॉट
मंचाच्या माहितीनुसार, सर्वाधिक तक्रारी बाजीराव रोड–नातूबाग गणपती मंडळ परिसरातून आल्या. या एकाच पट्ट्यातून १८ तक्रारी आल्याचे मंचाने सांगितले.
इतर भागांमध्ये:
कोथरूड — ७, हिंगणे खुर्द — ५, धनकवडी — ४, कोरेगाव पार्क — ४ आणि आंबेगाव — ४ तक्रारी आल्या.
सोबत दिलेल्या नकाशातही मध्यवर्ती पुणे, एरंडवणे–डेक्कन परिसरासह शहराच्या विविध भागांत तक्रारींचे समूह दिसत आहेत.
“तक्रार केली की काही वेळ आवाज कमी; अनेक ठिकाणी निवारणच नाही”
विसर्जनाच्या दिवशी पोलिसांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचे संपर्क क्रमांक जाहीर केले होते. मात्र अनेक नागरिकांचा अनुभव समाधानकारक नव्हता, असा मंचाचा दावा आहे. तक्रार केल्यानंतर काही ठिकाणी काही काळासाठी आवाज कमी करण्यात आला; तर काही ठिकाणी तक्रारीचे निवारण झालेच नाही, असे किर्दत यांनी म्हटले.
“लढाई कोणत्याही धर्म किंवा पक्षाविरोधात नाही”
यापुढे कर्णकर्कश आवाज कोणत्याही धर्माचा, जातीचा, राजकीय पक्षाचा किंवा मिरवणुकीचा असला तरी त्याला विरोध केला जाईल, अशी भूमिका मंचाने घेतली आहे.
किर्दत यांनी महापौर मंजुषा नागपुरे आणि भाजप नेते धीरज घाटे यांनी या आंदोलनाबाबत केलेल्या विधानांचाही उल्लेख केला. मात्र पुणेकरांनी पोलिसांच्या मदतीने आणि न्यायालयीन आदेशांचा आधार घेत आपली भूमिका कायम ठेवली, असे त्यांनी म्हटले.
प्रशासनावरही प्रश्न
मंचाने सायलेंट झोनचे मार्किंग न करणे, लोखंडी सिलेंडर वाजविण्याचे प्रकार, ‘४ बेस–४ टॉप’सारख्या ध्वनी व्यवस्थेबाबतचे प्रश्न, प्रदूषण नियंत्रण मंडळाची भूमिका, रोजच्या कारवाईची माहिती सार्वजनिक न करणे आणि न्यायालयीन आदेशांच्या अंमलबजावणीतील त्रुटी यावर प्रशासनावर टीका केली आहे.
थर्माकोल बंदी, निर्माल्य व्यवस्थापन, नदीपात्रात मूर्ती विसर्जन टाळणे आणि रात्री स्पीकर बंद करण्यासारखे बदल गणेश मंडळांनी स्वीकारले आहेत; त्याचप्रमाणे आवाजाच्या बाबतीतही धार्मिक, सामाजिक आणि राजकीय संस्था भविष्यात बदल स्वीकारतील, अशी आशा किर्दत यांनी व्यक्त केली.
“हा विजय अंतिम नाही. नागरी आंदोलनाचा हा पहिला टप्पा आहे. प्रदूषणमुक्त पुण्यासाठी पुढची लढाईही सुरू राहील,” अशी भूमिका लाऊडस्पीकरविरोधी पुणेकर मंचाने व्यक्त केली आहे.
