न्यूयॉर्क : संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या ८१व्या अधिवेशनात इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांनी अमेरिका आणि इस्रायलवर जोरदार टीका करत इराणची बाजू जगासमोर मांडली. मिनाब येथील शाळेवरील हल्ल्यात मृत्युमुखी पडलेल्या मुलांची छायाचित्रे त्यांनी सभागृहात दाखवली. “आम्ही दहशतवादी नाही; आम्हीच दहशतवादाचे बळी आहोत,” अशी भूमिका त्यांनी घेतली. त्याचवेळी अमेरिकेच्या दबावापुढे शरणागती पत्करणार नसल्याचे सांगताना संवाद आणि मुत्सद्देगिरीची दारे खुली असल्याचाही संदेश दिला.
१. इराणला ‘आक्रमक’ नव्हे, ‘बळी’ म्हणून मांडण्याचा प्रयत्न
पेझेश्कियान यांनी भाषणात इराणी नागरिक आणि मिनाब शाळेतील मुलांची छायाचित्रे दाखवत अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यांत निष्पाप नागरिक मारले गेल्याचा आरोप केला. त्यांनी इराणने केवळ स्वतःचे संरक्षण केल्याचा दावा केला. या माध्यमातून इराण हा संघर्ष सुरू करणारा नसून हल्ल्यांचा बळी आहे, असा संदेश त्यांनी आंतरराष्ट्रीय समुदायाला देण्याचा प्रयत्न केला.
२. ट्रम्प यांच्या धमकीला उत्तर — “आम्ही गुडघे टेकणार नाही”
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एक दिवस आधी UNच्या मंचावर करार न झाल्यास इराणविरुद्ध आणखी कठोर कारवाईचा इशारा दिला होता. त्यावर पेझेश्कियान यांनी अमेरिका इराणवर दबाव आणू शकते, पण इराण शरण जाणार नाही, असे स्पष्ट केले.
भाषणाच्या शेवटी त्यांनी ट्रम्प यांना उद्देशून इराण संवाद, मुत्सद्देगिरी आणि वाटाघाटीसाठी तयार आहे; मात्र बळाची भाषा स्वीकारणार नाही, असे सांगितले.
३. “अण्वस्त्रे नकोत; शांततापूर्ण अणु तंत्रज्ञानाचा हक्क सोडणार नाही”
पेझेश्कियान यांनी इराण अण्वस्त्रे विकसित करण्याचा प्रयत्न करत नसल्याचा पुनरुच्चार केला. मात्र शांततापूर्ण अणु तंत्रज्ञान वापरण्याचा इराणचा अधिकार कायम असल्याचे त्यांनी सांगितले. अल जझीराच्या थेट वृत्तांकनातही पेझेश्कियान यांनी “अण्वस्त्रे नकोत, पण शांततापूर्ण अणुतंत्रज्ञानाचा हक्क आहे” अशी भूमिका मांडल्याचे नोंदवले आहे.
४. “इस्रायलवर एक नियम, इराणवर दुसरा?” — दुहेरी निकषांचा आरोप
पेझेश्कियान यांनी इस्रायलच्या अणुक्षमतांचा उल्लेख करत आंतरराष्ट्रीय तपास आणि दबाव मात्र इराणवरच केंद्रित असल्याचा आरोप केला. त्यांनी हे पाश्चात्य देशांचे दुहेरी निकष असल्याचे म्हटले.
येथे एक महत्त्वाची पार्श्वभूमी अशी की, इस्रायलने अण्वस्त्रे असल्याची अधिकृत कबुली दिलेली नाही, मात्र त्याच्याकडे अण्वस्त्र क्षमता असल्याचे व्यापक आंतरराष्ट्रीय आकलन आहे.
५. अमेरिकेच्या निर्बंधांचा गरीब आणि आजारी नागरिकांना फटका
अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांवरही पेझेश्कियान यांनी तीव्र टीका केली. त्यांच्या मते या निर्बंधांचा सर्वाधिक फटका गरीब, आजारी आणि दुर्बळ नागरिकांना बसतो. निर्बंध हे सरकारपेक्षा सामान्य जनतेलाच अधिक त्रास देतात, असा त्यांचा आरोप होता.
“इस्रायल मारते आणि शिक्षा इराणला होते,” अशा आशयातून त्यांनी आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेतील समान निकषांची मागणी केली.
६. आंतरराष्ट्रीय व्यवस्था आणि UNच्या प्रभावीपणावर सवाल
मध्यपूर्वेतील संघर्ष, नागरी मृत्यू आणि युद्ध रोखण्यात आंतरराष्ट्रीय व्यवस्था पुरेशी प्रभावी ठरत नसल्याची टीका पेझेश्कियान यांनी केली. शक्तिशाली देशांसाठी आणि इतर देशांसाठी वेगवेगळे निकष ठेवले गेले, तर जागतिक शांततेवरील विश्वास आणखी कमी होईल, असा त्यांचा युक्तिवाद होता. इराणी प्रतिनिधीमंडळानेही यंदाच्या UN अधिवेशनाच्या ‘Restoring Trust’ या संकल्पनेच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय संस्थांवरील विश्वास कमी झाल्याची भूमिका मांडली आहे.
७. “इराणने २०० वर्षांत युद्ध सुरू केलेले नाही” — पेझेश्कियान यांचा दावा
पेझेश्कियान यांनी इराणने गेल्या दोन शतकांत कोणत्याही देशाविरुद्ध युद्ध सुरू केलेले नसल्याचा दावा करत इराणची लष्करी ताकद आक्रमणासाठी नव्हे, तर स्वसंरक्षणासाठी असल्याचे सांगितले. अशाच भूमिकेचा त्यांनी UNपूर्व वक्तव्यांमध्येही पुनरुच्चार केला होता. हा इराणच्या राष्ट्राध्यक्षांचा राजकीय-ऐतिहासिक दावा म्हणूनच पाहणे आवश्यक आहे.
भाषणाचा मुख्य संदेश — प्रतिकारही, संवादही
पेझेश्कियान यांच्या संपूर्ण भाषणात दोन समांतर संदेश स्पष्ट दिसले. एकीकडे त्यांनी अमेरिका आणि इस्रायलविरुद्ध तीव्र आरोप करत इराण दबावापुढे झुकणार नसल्याचे सांगितले; दुसरीकडे संघर्ष संपवण्यासाठी संवाद आणि वाटाघाटीचा पर्याय खुला असल्याचेही स्पष्ट केले.
