अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकीत ट्रम्प यांना मोठा धक्का; सिनेट आणि प्रतिनिधी सभेत डेमोक्रॅटिक पक्षाचे वर्चस्व!

अमेरिकन काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांवरील रिपब्लिकन पक्षाचे नियंत्रण संपुष्टात; कॅन्ससमध्ये ९४ वर्षांनंतर डेमोक्रॅटिक उमेदवाराचा ऐतिहासिक विजय

वॉशिंग्टन, दि. ४ नोव्हेंबर २०२६ (माय मराठी वृत्तसेवा) :

अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकीत राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाला मोठा राजकीय धक्का बसला आहे. डेमोक्रॅटिक पक्षाने अमेरिकन काँग्रेसच्या सिनेट आणि हाऊस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्हज या दोन्ही सभागृहांमध्ये बहुमत मिळवण्याइतक्या जागांवर विजय निश्चित केला असल्याचे अमेरिकन वृत्तसंस्थांनी जाहीर केले आहे.

३ नोव्हेंबर रोजी झालेल्या या निवडणुकीत महागाई, वाढता जीवनावश्यक खर्च, इराण युद्ध आणि ट्रम्प प्रशासनाच्या धोरणांबाबत मतदारांमध्ये असलेली नाराजी हे प्रमुख मुद्दे ठरले.

असोसिएटेड प्रेस, रॉयटर्स आणि सीबीएस न्यूज यांच्या वृत्तांनुसार, अनेक पारंपरिक रिपब्लिकन मतदारसंघांतही डेमोक्रॅटिक उमेदवारांनी विजय मिळवला आहे.

दोन्ही सभागृहांचे राजकीय समीकरण बदलले

अमेरिकेच्या प्रतिनिधी सभेत एकूण ४३५ जागा आहेत. बहुमतासाठी २१८ जागांची आवश्यकता असते. डेमोक्रॅटिक पक्षाने प्रतिनिधी सभेवरील नियंत्रण पुन्हा मिळवल्याचे वृत्तसंस्थांनी घोषित केले आहे.

सिनेटमध्ये एकूण १०० सदस्य असतात. या निवडणुकीत ३५ जागांसाठी मतदान झाले. डेमोक्रॅटिक पक्षाने रिपब्लिकन पक्षाच्या ताब्यातील अनेक जागा जिंकल्यामुळे सिनेटमधील सत्तासमीकरणही बदलले आहे.

नव्या काँग्रेसचा कार्यकाळ जानेवारी २०२७ मध्ये सुरू होईल.

कॅन्ससमध्ये ९४ वर्षांनंतर ऐतिहासिक विजय

या निवडणुकीतील सर्वाधिक चर्चेचा निकाल कॅन्सस राज्यातून आला आहे.

डेमोक्रॅटिक पक्षाचे उमेदवार ॲडम हॅमिल्टन यांनी रिपब्लिकन पक्षाचे विद्यमान सिनेट सदस्य रॉजर मार्शल यांचा पराभव केला.

कॅन्सस राज्यातून १९३२ नंतर प्रथमच डेमोक्रॅटिक उमेदवार अमेरिकन सिनेटमध्ये निवडून आला आहे.

विशेष म्हणजे २०२४ च्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत ट्रम्प यांनी याच राज्यात मोठ्या मताधिक्याने विजय मिळवला होता.

सात रिपब्लिकन जागांवर डेमोक्रॅट्सचे वर्चस्व

डेमोक्रॅटिक पक्षाने कॅन्सस, आयोवा, टेक्सास, ओहायो, मेन, नॉर्थ कॅरोलिना आणि साऊथ कॅरोलिना या राज्यांतील रिपब्लिकन पक्षाच्या ताब्यात असलेल्या सिनेट जागा जिंकल्या.

या निकालांमुळे डेमोक्रॅटिक पक्षाची सिनेटमधील ताकद लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.

प्रतिनिधी सभेतील अनेक मतदारसंघांमध्येही रिपब्लिकन पक्षाला पराभव स्वीकारावा लागला.

गव्हर्नरपदाच्या निवडणुकांतही उलथापालथ

काँग्रेसच्या निवडणुकीबरोबरच अमेरिकेतील ३६ राज्यांत गव्हर्नरपदासाठीही निवडणुका झाल्या.

टेक्सास, जॉर्जिया, ओहायो आणि आयोवा या राज्यांमध्ये डेमोक्रॅटिक पक्षाने रिपब्लिकन पक्षाकडून गव्हर्नरपदे मिळवल्याचे वृत्त आहे.

हे निकाल अमेरिकेच्या राष्ट्रीय राजकारणाबरोबरच राज्यपातळीवरील राजकीय बदलांचेही संकेत देतात.

ट्रम्प म्हणाले, ‘डेमोक्रॅट्सनी चांगला प्रयत्न केला’

निवडणुकीतील पराभवानंतर राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी डेमोक्रॅटिक उमेदवारांच्या प्रचाराचे कौतुक केले.

मात्र या निकालांना स्वतःच्या प्रशासनाविरोधातील जनमताचा कौल मानण्यास त्यांनी नकार दिला.

रिपब्लिकन पक्षाच्या उमेदवारांच्या पराभवाची जबाबदारी त्यांच्या निवडणूक मोहिमांवर टाकण्याचा प्रयत्नही ट्रम्प यांनी केला.

ट्रम्प यांच्या उर्वरित कार्यकाळावर परिणाम

अमेरिकन काँग्रेसच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्षाचे नियंत्रण आल्यामुळे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्यासमोरील राजकीय आव्हाने वाढली आहेत.

केंद्रीय खर्च, अर्थसंकल्प, कायदे आणि विविध संसदीय समित्यांच्या कामकाजात डेमोक्रॅटिक पक्षाची भूमिका अधिक प्रभावी होणार आहे.

डेमोक्रॅटिक पक्षाला संसदीय चौकशी आणि प्रशासनाच्या निर्णयांवर देखरेख ठेवण्याचे अधिक अधिकार मिळतील.

मात्र प्रतिनिधी सभेत बहुमत मिळाले म्हणजे राष्ट्राध्यक्षांवरील महाभियोगाद्वारे त्यांना पदावरून हटवता येईलच असे नाही. त्यासाठी सिनेटमध्ये आवश्यक घटनात्मक बहुमत मिळणे गरजेचे असते.

अमेरिकन मतदारांचा बदलता कौल

२०२४ च्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत ट्रम्प यांनी विजय मिळवला होता. मात्र अवघ्या दोन वर्षांनंतर झालेल्या मध्यावधी निवडणुकीत रिपब्लिकन पक्षाला मोठे नुकसान सहन करावे लागले आहे.

महागाई, इंधनाचे दर, परराष्ट्र धोरण आणि सरकारी कारभाराबाबत मतदारांनी व्यक्त केलेल्या नाराजीची दखल आगामी काळात दोन्ही पक्षांना घ्यावी लागणार आहे.

२०२८ च्या राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीपूर्वी अमेरिकेतील राजकीय समीकरणे या निकालांमुळे बदलली आहेत.

प्रश्न-1: अमेरिकेतील मिडटर्म इलेक्शन म्हणजे काय आणि त्याचे काय निकाल लागले?

उत्तर: अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांचा कार्यकाळ 4 वर्षांचा असतो. याच कार्यकाळाच्या अगदी मध्यावर होणाऱ्या संसदीय निवडणुकांना मिडटर्म इलेक्शन म्हटले जाते.

प्रश्न-२: मिडटर्ममध्ये पराभव झाल्यास ट्रम्प यांची कोणती ताकद हिरावली जाईल?

उत्तर: खरं तर, अमेरिकन काँग्रेस म्हणजेच संसदचे काम केवळ कायदे बनवणे नसून सरकारवर देखरेख ठेवणेही आहे. याला Congressional Oversight म्हणतात.

निवडणुकीपूर्वी रिपब्लिकन पक्षाकडे हाऊस आणि सिनेटमध्ये बहुमत होते. हीच ट्रम्प यांची सर्वात मोठी ताकद होती. ते आपल्या इच्छेनुसार कायदे मंजूर करून घेत, योजना आणि निर्णयांसाठी अर्थसंकल्प मंजूर करून घेत आणि कठोर प्रश्नांना सामोरे न जाता सरकार चालवत होते.

आता हाऊस आणि सिनेट दोन्ही विरोधी डेमोक्रॅट्सच्या ताब्यात जाताना दिसत आहेत. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या 3 मोठ्या ताकदी हिरावल्या जातील…

1. समन्स बजावण्याची आणि चौकशी करण्याची ताकद: ट्रम्प यांच्या कारभारावर देखरेख वाढेल. कारण हाऊसच्या ओव्हरसाइट, ज्युडिशियरी, इंटेलिजन्स आणि फायनान्शियल सर्व्हिसेससारख्या समित्यांचे अध्यक्ष डेमोक्रॅट्स होतील. ते ट्रम्प यांच्या निकटवर्तीयांशी आणि सरकारी अधिकाऱ्यांशी संबंधित चौकशा सुरू करू शकतात. कोणालाही सबपोना, म्हणजेच कायदेशीर समन्स पाठवून हजर राहण्यास आणि पुरावे सादर करण्यास भाग पाडू शकतात.

२. सरकारी तिजोरीवर नियंत्रण: अमेरिकेत अर्थसंकल्प किंवा करांशी संबंधित प्रस्ताव मंजूर करण्याचा अधिकार प्रतिनिधीगृहाला आहे. अशा परिस्थितीत ट्रम्प आणि डेमोक्रॅट्स यांच्यात सरकारी खर्चावरून संघर्ष वाढू शकतो. सरकारी कामकाज ठप्प होऊ शकते.

३. पसंतीच्या नियुक्त्या करणे: नवीन न्यायाधीश, मंत्रिमंडळातील मंत्री आणि इतर अधिकाऱ्यांच्या नियुक्त्यांना मंजुरी देण्याचे अधिकार सिनेटकडेच असतात. आता सिनेटमध्ये डेमोक्रॅट्सचे बहुमत आहे. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या पसंतीच्या नियुक्त्यांना अडथळा येऊ शकतो.

मात्र अमेरिकेत राष्ट्राध्यक्षांचे अधिकार केवळ काँग्रेसमधील बहुमतामुळे नव्हे, तर संविधानातून मिळतात. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या काही अधिकारांवर नक्कीच मर्यादा येतील, पण अनेक अधिकार कायम राहतील. उदाहरणार्थ—कार्यकारी आदेश जारी करणे, काँग्रेसने मंजूर केलेल्या कोणत्याही विधेयकावर व्हेटो करणे, परराष्ट्र धोरण आणि लष्करी कारवायांबाबत निर्णय घेणे.

ट्रम्प यांचा व्हेटो रद्द करण्यासाठी दोन्ही सभागृहांत दोन-तृतीयांश मते आवश्यक असतात, जी सध्याच्या परिस्थितीत मिळणे कठीण आहे.

प्रश्न-३: ट्रम्प यांच्या राजकारणावर आणि कुटुंबावर या निकालांचा काय परिणाम होईल?

उत्तर: ट्रम्प यांच्यासमोर राजकीयदृष्ट्या 2 मोठे धोके आहेत…

1. ‘लेम-डक’ राष्ट्राध्यक्ष बनण्याचा धोका: ट्रम्प यांचा हा दुसरा कार्यकाळ आहे. कायद्यानुसार ते तिसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकत नाहीत. त्यांच्यावर ‘लेम-डक’ राष्ट्राध्यक्ष बनण्याचा आणि पक्षावरील पकड कमकुवत होण्याचा धोका आहे. ‘लेम-डक’ म्हणजे लंगडी बदक. पुढील राष्ट्राध्यक्षपदाच्या निवडणुकीत उमेदवार होण्यासाठी काही रिपब्लिकन नेते ट्रम्प यांचे म्हणणे मानणे आणि त्यांचा बचाव करणे बंद करू शकतात. ते आपली स्वतंत्र राजकीय ओळख निर्माण करू शकतात.

2. तिसऱ्यांदा महाभियोग: ट्रम्प यांना यापूर्वी 2 वेळा महाभियोगाला सामोरे जावे लागले आहे—2019 आणि 2021 मध्ये. दोन्ही वेळा ते सिनेटमधून वाचले. डेमोक्रॅट्स तिसऱ्यांदाही महाभियोग आणू शकतात. ट्रम्प यांनीही म्हटले आहे की रिपब्लिकन विजयी झाले नाहीत, तर ते (डेमोक्रॅट्स) महाभियोगात अडकवण्यासाठी कोणतेही कारण शोधून काढतील. अमेरिकन वृत्तपत्र पॉलिटिकोच्या एका सर्वेक्षणात निम्मे अमेरिकन महाभियोगाच्या बाजूने आहेत. मात्र महाभियोगाची प्रक्रिया सुरू झाली तरी ती सिनेटमध्ये मंजूर होणे कठीण आहे.
याशिवाय न्याय विभागाकडून एपस्टीन फाइल्स जारी करण्यास होत असलेला विलंब आणि त्यातील करण्यात येत असलेल्या काटछाटीबाबत अटॉर्नी जनरल टॉड ब्लँचकडून उत्तर मागितले जाऊ शकते. राजधानी वॉशिंग्टन डीसीच्या रूपांतराबाबतही चौकशी केली जाऊ शकते. 900 दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा अधिक खर्चाच्या व्हाइट हाऊस सुशोभीकरण प्रकल्पासाठी जारी करण्यात आलेल्या सरकारी निधीचे आणि खासगी देणग्यांचे ऑडिट मागितले जाऊ शकते.

आता ट्रम्प यांच्या व्यवसायावर आणि कुटुंबावर कारवाईचा फास आवळण्याची वेळ आली आहे. 2025 मध्ये त्यांच्या व्यवसायाने 2 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त कमाई केली आहे. हजारो पानांच्या आर्थिक खुलासा दस्तऐवजाच्या आधारे डेमोक्रॅट्स अनेक चौकशांची तयारी करत आहेत…

क्रिप्टो व्यवहारांची चौकशी: ट्रम्प आणि त्यांच्या कुटुंबाशी संबंधित क्रिप्टो व्यवहार चौकशीच्या कक्षेत येऊ शकतात. कुटुंबाच्या क्रिप्टो उपक्रम World Liberty Financial मधून ट्रम्प यांनी 500 दशलक्ष डॉलर्सपेक्षा जास्त, तर त्यांच्या ‘ट्रम्प मीम कॉइन’मधून 600 दशलक्ष डॉलर्स कमावले आहेत. याशिवाय अबू धाबीच्या MGX या कंपनीने या उपक्रमात केलेली गुंतवणूक आणि Binance सोबतचे व्यवहार यांचीही चौकशी होऊ शकते.

स्टॉक ट्रेडिंगची चौकशी: 2025 मध्ये ट्रम्प यांच्या नावावर 21 हजार स्टॉक व्यवहार झाले. डेमोक्रॅट्सचे म्हणणे आहे की पदावर असताना स्टॉक ट्रेडिंग करणे हा हितसंबंधांचा संघर्ष आहे, म्हणजेच वैयक्तिक फायदे आणि व्यावसायिक कर्तव्य यांच्यात संघर्ष निर्माण झाला.

जावई कुशनरशी संबंधित व्यवहारांची चौकशी: ट्रम्प यांचे जावई जेरेड कुशनर यांच्यावर आरोप आहे की, मध्य-पूर्वेत अमेरिकेचे शांतता दूत असताना त्यांच्या खासगी कंपनीला सौदी अरेबियाच्या ‘पब्लिक इन्व्हेस्टमेंट फंड’ आणि मध्य-पूर्वेकडून मोठ्या प्रमाणात निधी मिळाला. परकीय प्रभाव आणि पदाचा गैरवापर यांच्याशी संबंधित या प्रकरणाची चौकशी केली जाऊ शकते.

इराणचा दावा- अमेरिकन जनतेने युद्धाविरोधात मतदान केले

अमेरिकेतील निवडणुकीच्या निकालांवर भाष्य करताना, इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालीबाफ यांनी म्हटले की, अमेरिकन जनतेने एक स्पष्ट संदेश दिला आहे. त्यांना युद्ध नको आहे. लोकांनी आपल्या विवेकाचे ऐकून आणि स्वतःच्या उपजीविकेबाबतच्या चिंता लक्षात घेऊन युद्धाच्या विरोधात मतदान केले आहे. आम्ही जनतेच्या या निर्णयाचे समर्थन करतो.त्यांनी पुढे असेही म्हटले की, जर अमेरिकन सरकारने इतर राष्ट्रांच्या दबावाखाली येऊन आपल्याच जनतेच्या इच्छेच्या विरोधात पावले उचलली, तर त्यांना गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागेल.

अब्दुल म्हणाले- माझे नाव किंवा धर्मामुळे पेट्रोल महाग झाले नाही…
मिशिगनमधील सिनेट निवडणूक जिंकणारे अब्दुल अल-सईद यांनी बुधवारी रात्री उशिरा आपल्या समर्थकांशी संवाद साधला. ते म्हणाले:
आपल्या सर्वांना माहीत आहे की, तुम्ही खरेदी करत असलेल्या पेट्रोलच्या किमती वाढण्यामागे माझे नाव किंवा माझा धर्म हे कारण नाही. तसेच, तुम्हाला किराणा सामान खरेदी करताना येणारी अडचण किंवा डॉक्टरांकडे जाण्यासाठी करावा लागणारा संघर्ष, यामागेही माझे नाव किंवा धर्म हे कारण नाही.
अब्दुल यांनी स्पष्ट केले की, लोकांना समाजात फूट पाडू पाहणाऱ्या नेत्यांपासून वाचवण्यासाठी ते निवडणुकीच्या रिंगणात उतरले होते. त्यांनी राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आणि नवनिर्वाचित उपराष्ट्राध्यक्ष व्हॅन्स यांच्यावरही टीका केली—ज्यांच्यासोबत निवडणुकीच्या प्रचारादरम्यान त्यांचे खटके उडाले होते.ट्रम्प यांना उद्देशून अब्दुल म्हणाले, “मला माहीत आहे की, तुम्हाला माझे नाव उच्चारायला त्रास होतो. त्यामुळे, जानेवारी महिन्यात जेव्हा जे. डी. व्हॅन्स मला सिनेट सदस्य म्हणून शपथ देतील, तेव्हा तुम्ही मला फक्त ‘सिनेटर’ (Senator) असे म्हणू शकता.”