पुणे पदवीधरच्या निकालानंतर महायुतीतील आरोप-प्रत्यारोपांना ऊत; राजेश पांडे यांच्या नेतृत्वाखालील निवडणूक व्यवस्थापनाचेही आत्मपरीक्षण होणार का?
पुणे, २९ ऑक्टोबर २०२६ |
विधान परिषदेच्या पुणे पदवीधर मतदारसंघात भाजपच्या डॉ. स्मिता जाधव यांचा ९ हजार ९२८ मतांनी पराभव झाल्यानंतर या पराभवाला नेमके जबाबदार कोण, यावरून राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे. शिवसेनेचे रवींद्र धंगेकर यांची भाजपविरोधी भूमिका, महायुतीतील समन्वयाचा अभाव, पक्षाच्या स्थानिक नेतृत्वाचे निवडणूक नियोजन आणि मतदारांचा स्वतंत्र कौल अशा अनेक मुद्द्यांची आता चर्चा होत आहे.
विशेष म्हणजे, पराभवासाठी मित्रपक्षाच्या भूमिकेकडे बोट दाखवले जात असताना स्वतःच्या संघटनात्मक कामगिरीचे भाजपकडून आत्मपरीक्षण होणार का, हा प्रश्नही उपस्थित होत आहे.
जवळपास दहा हजार मतांचा पराभव
पुणे पदवीधर मतदारसंघात राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्षाच्या हर्षदा देशमुख-जाधव यांनी १ लाख १३ हजार ८४० मते मिळवून विजय संपादन केला. भाजपच्या डॉ. स्मिता जाधव यांना १ लाख ३ हजार ९१२ मते मिळाली.
पसंतीक्रमाच्या मतमोजणीनंतर अंतिम निकाल स्पष्ट झाला. त्यामुळे ही निवडणूक केवळ दोन उमेदवारांतील सरळ मतांच्या बेरीज-वजाबाकीपुरती मर्यादित नव्हती.
धंगेकरांवर आरोप; पण त्यांचा परिणाम किती?
भाजपचे मुख्य प्रवक्ते नवनाथ बन यांनी शिवसेनेचे नेते रवींद्र धंगेकर यांच्यावर भाजपविरोधी प्रचार केल्याचा आरोप केला आहे.
धंगेकरांनी भाजपच्या उमेदवाराला मतदान करू नका, असे आवाहन केल्याचा दावा करत बन यांनी एकनाथ शिंदे यांच्याकडे त्यांच्यावर कारवाईची मागणी केली.
दुसरीकडे, धंगेकर यांनी सचिन सानप यांना उघडपणे पाठिंबा दिल्याचे सांगत भाजपच्या भूमिकेवरच प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
मात्र धंगेकरांच्या भूमिकेमुळे नेमकी किती मते भाजपपासून दूर गेली, याची स्वतंत्र आकडेवारी उपलब्ध नाही. त्यामुळे संपूर्ण पराभवाचे कारण त्यांनाच ठरवता येणार नाही.
पुण्यातील भाजप नेतृत्वाच्या नियोजनाचे काय?
पुणे विभागातील निवडणुकीची प्रमुख जबाबदारी भाजपचे राजेश पांडे यांच्याकडे होती. चंद्रकांत पाटील प्रभारी होते.
महाराष्ट्र साहित्य परिषद आणि अखिल भारतीय मराठी चित्रपट महामंडळासारख्या संस्थांच्या निवडणुकांतील संघटनात्मक अनुभवाच्या पार्श्वभूमीवर पांडे यांची भूमिका चर्चेत होती.
मात्र पुणे शिक्षक मतदारसंघात भाजपचे कौस्तुभ गावडे विजयी झाले असताना पदवीधर मतदारसंघात डॉ. स्मिता जाधव यांचा पराभव झाला.
या संमिश्र निकालामुळे मतदार नोंदणी, मतदारांशी संपर्क, प्रचाराची दिशा, स्थानिक पदाधिकाऱ्यांचा सहभाग आणि मित्रपक्षांशी समन्वय या बाबींचे स्वतंत्र मूल्यमापन करण्याची गरज समोर येते.
प्रश्न असा की, पराभवानंतर भाजप केवळ मित्रपक्षांवर आरोप करणार की स्वतःच्या निवडणूक यंत्रणेचाही सविस्तर आढावा घेणार?
‘सगळं मलाच पाहिजे’ या आरोपात किती तथ्य?
रवींद्र धंगेकर यांनी भाजप नेत्यांवर ‘सगळं मलाच पाहिजे’ अशी भूमिका घेतल्याचा आरोप केला आहे.
मात्र उमेदवारी, प्रचाराची जबाबदारी किंवा स्थानिक संघटनात्मक निर्णयांमध्ये प्रत्यक्ष मतभेद झाले होते का, याबाबत संबंधित पदाधिकाऱ्यांच्या स्पष्ट प्रतिक्रिया आवश्यक आहेत.
महायुतीतील समन्वयाचा प्रश्न महत्त्वाचा असला, तरी कोणत्याही एका नेत्याच्या कथित अहंभावामुळेच निकाल बदलला, असा निष्कर्ष पुराव्याशिवाय काढता येणार नाही.
बॅलेट पेपरवर दोष टाकता येईल का?
पदवीधर मतदारसंघाची निवडणूक मतपत्रिकेद्वारे आणि पसंतीक्रमाच्या पद्धतीने झाली.
पहिल्या पसंतीची मते, बाद उमेदवारांच्या पुढील पसंतीची मते आणि मतमोजणीतील विविध टप्पे यामुळे अंतिम निकालासाठी अधिक वेळ लागला.
परंतु बॅलेट पेपरचा वापर ही सर्व उमेदवारांसाठी समान निवडणूक प्रक्रिया होती. मतमोजणीतील विशिष्ट अनियमितता किंवा अधिकृत हरकत सिद्ध झाल्याशिवाय पराभवाचे कारण मतदान पद्धतीला ठरवणे योग्य ठरणार नाही.
शिक्षक मतदारसंघातील मते पदवीधरमध्ये मिळाली असती?
पुणे शिक्षक मतदारसंघात शिवसेनेचा पाठिंबा असलेल्या सचिन सानप यांना १६ हजारांहून अधिक मते मिळाल्याचा उल्लेख भाजप नेत्यांनी केला आहे.
ही मते पदवीधर निवडणुकीत भाजपला मिळाली असती, तर निकाल वेगळा लागला असता, असा त्यांचा दावा आहे.
मात्र शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांच्या मतदार याद्या स्वतंत्र असतात. काही मतदार दोन्हींसाठी पात्र असू शकतात; परंतु शिक्षक मतदारसंघातील सर्व मते पदवीधर मतदारसंघात आपोआप हस्तांतरित झाली असती, असे मानता येत नाही.
त्यामुळे हा दावा तपासण्यासाठी दोन्ही मतदारसंघांची नोंदणी, मतदानाची आकडेवारी आणि प्रत्यक्ष मतदानाचा कल तपासावा लागेल.
विजयी उमेदवाराच्या प्रचारालाही महत्त्व
पराभवाच्या चर्चेत हर्षदा देशमुख-जाधव यांच्या विजयामागील राजकीय आणि संघटनात्मक घटकांकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही.
राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्षाने ही जागा कायम राखली. महाविकास आघाडीचे सहकार्य, प्रचाराचे नियोजन, उमेदवारांची पोहोच आणि पसंतीक्रमाच्या मतमोजणीतील बदल या बाबींचाही अभ्यास आवश्यक आहे.
निवडणूक निकाल हा केवळ एका पक्षाच्या चुकांचा परिणाम नसून प्रतिस्पर्धी उमेदवाराला मिळालेल्या मतदारांच्या पाठिंब्याचेही प्रतिबिंब असतो.
भाजपसमोर आत्मपरीक्षणाचे प्रश्न
डॉ. स्मिता जाधव यांच्या पराभवानंतर भाजपच्या पुणे विभागातील नेतृत्वासमोर काही प्रश्न उभे राहिले आहेत.
मतदार नोंदणी आणि मतदारांशी संपर्काचे नियोजन अपेक्षेनुसार झाले होते का? शिवसेनेशी निर्माण झालेल्या मतभेदांवर निवडणुकीपूर्वी तोडगा काढण्याचा प्रयत्न झाला का? पदवीधरांच्या प्रश्नांवर प्रचार कितपत केंद्रित होता? स्थानिक नेतृत्व आणि उमेदवार यांच्यातील समन्वय प्रभावी होता का?
या प्रश्नांची उत्तरे केवळ आरोप-प्रत्यारोपांतून नव्हे, तर निवडणुकीच्या आकडेवारीतून आणि संबंधित पदाधिकाऱ्यांच्या प्रतिक्रियांतून मिळू शकतील.
डॉ. स्मिता जाधव यांच्या पराभवासाठी कोणाला जबाबदार ठरवायचे, यापेक्षा पराभवाची प्रत्यक्ष कारणे शोधण्यास भाजप नेतृत्व किती तयार आहे, हा या निकालानंतरचा महत्त्वाचा प्रश्न ठरला आहे.
मित्रपक्षावर आरोप करणे सोपे असले, तरी स्वतःच्या निवडणूक नियोजनाची चिकित्सा करणेही तितकेच आवश्यक आहे.
