इसरोच्या ‘इंडियन स्पेस सिच्युएशनल अवेअरनेस रिपोर्ट-२०२५’ नुसार, २०२५ मध्ये भारताला आपले उपग्रह सुरक्षित ठेवण्यासाठी खूप सतर्कता बाळगावी लागली. २०२५ मध्ये इसरोच्या उपग्रहांसाठी सुमारे दीड लाखांहून अधिक क्लोज अप्रोच अलर्ट जारी करण्यात आले.हे अलर्ट अमेरिकन स्पेस कमांडकडून मिळाले, ज्यांचे विश्लेषण भारतीय वैज्ञानिकांनी अधिक अचूक ऑर्बिटल डेटासह केले. हे आकडे स्पष्टपणे सूचित करतात की लो-अर्थ ऑर्बिट (लिओ) आता धोकादायकपणे गर्दीचे झाले आहे.
अवकाशातील ढिगाऱ्यांच्या आपसातील टक्करांचा धोका टाळण्यासाठी इसरोला एकूण १८ वेळा ‘कोलोजन अव्हॉइडन्स मॅन्युव्हर’ करावे लागले, जे १४ वेळा लिओ उपग्रहांसाठी आणि ४ वेळा जिओ उपग्रहांसाठी करण्यात आले. या मॅन्युव्हर्समध्ये उपग्रहाची गती आणि उंची बदलून संभाव्य टक्कर टाळली जाते.
भविष्यातील धोका लक्षात घेता, इस्रोला 84 वेळा आपली ऑर्बिट मॅन्युव्हर नियोजन बदलावे लागले. खोल अवकाशात चंद्रयान-2 च्या ऑर्बिटरसाठी 2 वेळा योजना बदलण्यात आली, जेणेकरून नासाच्या लूनर रिकॉनिसन्स ऑर्बिटरशी टक्कर टाळता येईल. केवळ चंद्रयान-2 साठी 2025 मध्ये 16 ऑर्बिट मॅन्युव्हर करण्यात आले.
इस्रोने 2025 मध्ये आपल्या सर्व 5 प्रक्षेपणांसाठी लिफ्ट-ऑफपूर्वी टक्कर टाळण्यासाठी विश्लेषण केले. एका प्रकरणात, एलव्हीएम3-एम6 मिशनचे प्रक्षेपण 41 सेकंदांसाठी पुढे ढकलावे लागले, जेणेकरून ढिगाऱ्यापासून सुरक्षित अंतर राखता येईल.
10 सेंटीमीटरपेक्षा मोठ्या 40,000 ढिगाऱ्यांपासून धोका
अवकाश आता कचऱ्याचा डबा: आयएसएसएआर 2025 आणि डब्ल्यूईएफ 2026 च्या अहवालानुसार, अवकाश आता ‘कचऱ्याचा डबा’ बनत चालले आहे.
ही आकडेवारी भीतीदायक आहे: संशोधनानुसार, अवकाशात 10 सेंटीमीटरपेक्षा मोठे 40,000 आणि 1 सेंटीमीटरपेक्षा मोठे सुमारे 12 लाख ढिगाऱ्यांचे तुकडे अस्तित्वात आहेत.
अंतराळातील वाढती गर्दी: 2025 मध्ये 328 प्रक्षेपण प्रयत्न झाले, ज्यामुळे 4,198 उपग्रह स्थापित झाले आणि एकूण 4,651 नवीन अंतराळ वस्तू जोडल्या गेल्या.
गोळीपेक्षाही वेगवान गती: अंतराळातील कचरा 28,000 किमी/तास वेगाने फिरत आहे. एक छोटा स्क्रू देखील उपग्रहाचा नाश करू शकतो.
इतर देश उपग्रहांचे संरक्षण कसे करत आहेत
अमेरिका: प्रगत रडार नेटवर्क आणि सेन्सर्सद्वारे 40 हजार ढिगाऱ्यांचे रिअल-टाइम ट्रॅकिंग.
युरोपीय अंतराळ संस्था: अत्याधुनिक टक्कर टाळणारे सॉफ्टवेअर.
चीन: विशाल भू-आधारित दुर्बिणी आणि अंतराळात उपग्रहांना एका कक्षेतून दुसऱ्या कक्षेत नेणारे ‘ऑन-ऑर्बिट रीफ्यूलिंग’ तंत्रज्ञान.
जपान: खाजगी कंपन्यांसोबत मिळून चुंबकीय आणि विजेच्या तारांसारख्या तंत्रज्ञानाने कचरा खेचून परत पृथ्वीच्या वातावरणात आणण्याचा प्रयोग.
