- पाणलोट क्षेत्र विकास, नदी पुनरुज्जीवन आणि पर्जन्यजल संधारणाद्वारे सुमारे 690 दशलक्ष लिटर वार्षिक जलसंवर्धनाची क्षमता निर्माण करण्यात आली आहे.
मुंबई: जागतिक जल दिनाच्या निमित्ताने, हिंदुजा समूहाची सामाजिक उपक्रम राबवणारी शाखा असलेल्या ‘हिंदुजा फाउंडेशन’ने आपल्या ‘जल जीवन’ या प्रमुख जल-व्यवस्थापन कार्यक्रमाचा किती लोकांना फायदा झाला, त्याची घोषणा केली. या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांमध्ये पाणलोट क्षेत्र विकास, भूजल पुनर्भरण, नदी पुनरुज्जीवन आणि पर्जन्यजल संचयन यांसारखे प्रकल्प राबवून, 1.5 लाखांहून अधिक लोकांना लाभ पोहोचवण्यात आला आहे.
चेक डॅम्स, पुनर्भरण संरचना, जलाशयांचे पुनरुज्जीवन आणि पर्जन्यजल संचयन प्रणाली अशा एकत्रित उपक्रमांद्वारे, या फाउंडेशनने दरवर्षी सुमारे 69 कोटी लिटर पाण्याची बचत साध्य केली आहे. या उपाययोजनांमुळे पाणीटंचाईग्रस्त भागातील 1,020 एकरांहून अधिक शेतजमिनीसाठी सिंचन व्यवस्था भक्कम झाली आहे; त्याच वेळी, ग्रामीण आणि आदिवासी समुदायांना पिण्याच्या पाण्याचा खात्रीशीर पुरवठा उपलब्ध होणेही सुनिश्चित झाले आहे.
हिंदुजा फाउंडेशनचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO), श्री. रमन कल्याणकृष्णन म्हणाले: “शाश्वत ग्रामीण विकासासाठी जलसुरक्षा ही एक मूलभूत बाब आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रात सुरू असलेल्या आमच्या कामाचा मुख्य भर हा नैसर्गिक जलप्रणालींचे पुनरुज्जीवन करणे, भूजल पुनर्भरणात सुधारणा घडवून आणणे आणि शेती, घरगुती वापर तसेच भावी पिढ्यांसाठी पाण्याची खात्रीशीर उपलब्धता सुनिश्चित करणारे, समुदायाच्या पुढाकाराने साकारले जाणारे उपाय विकसित करण्यावर आहे. पाणलोट क्षेत्र विकास, नद्यांचे पुनरुज्जीवन आणि पर्जन्यजल संवर्धन या माध्यमातून, पाणीटंचाईचा सामना करणाऱ्या भागांमध्ये दीर्घकालीन जलसक्षमता निर्माण करण्याचे आमचे उद्दिष्ट आहे.”
या विविध उपक्रमांमुळे भूजलाची उपलब्धता सुधारली आहे, हंगामी पाणीसाठ्यात वाढ झाली आहे आणि पावसावरील अवलंबित्व कमी झाले आहे; परिणामी, शेतीची उत्पादकता आणि सामाजिक परिस्थिती सुधारली आहे.
विभागवार प्रभाव:
- धाराशिव: पाणलोट क्षेत्र विकास प्रकल्प
- सातारा: नदी पुनरुज्जीवन उपक्रम
- भंडारा: भूजल पुनर्भरण उपाययोजना
- पालघर: जलसुरक्षा कार्यक्रम
- पुणे: पर्जन्यजल संवर्धन आणि सांडपाणी पुनर्वापर प्रणाली
या प्रतिष्ठानचे प्रयत्न हे समुदाय सहभाग, तांत्रिक नियोजन आणि दीर्घकालीन देखरेख यावर आधारित आहेत. जलस्रोतांच्या स्थानिक व्यवस्थापनाला चालना देऊन, ‘जल जीवन‘ उपक्रम शाश्वत जलवापरास सातत्याने पाठिंबा देत आहे आणि हवामान बदलांविरुद्धची लवचिकता अधिक बळकट करत आहे.
