नवी दिल्ली- सरकारी तेल कंपन्यांनी (OMCs) स्पीड आणि पॉवरसारख्या प्रीमियम पेट्रोलच्या किमती शुक्रवारी ₹2.09-₹2.35 प्रति लिटरपर्यंत वाढवल्या आहेत. अमेरिका-इस्त्रायल आणि इराणमधील युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्याने ही वाढ करण्यात आली आहे.ही वाढ वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये आणि शहरांमध्ये वेगवेगळी असू शकते. प्रीमियम पेट्रोलच्या वाढलेल्या किमती तात्काळ प्रभावाने लागू झाल्याचे मानले जात आहे.
प्रीमियम पेट्रोल BPCL चे स्पीड, HPCL चे पॉवर आणि IOCL चे XP95 या नावाने विकले जाते. तर सामान्य पेट्रोल जुन्या दरानेच मिळत राहील. सध्या त्यांच्या दरांमध्ये कोणताही बदल झालेला नाही.
प्रीमियम पेट्रोलच्या किमती वाढण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि प्रीमियम इंधनात मिसळल्या जाणाऱ्या ॲडिटीव्ह्जची वाढलेली किंमत हे मानले जात आहे. सामान्य पेट्रोलच्या तुलनेत ते आधीच 5 ते 10 रुपये महाग असते. आता या वाढीनंतर हा फरक आणखी वाढेल.
सामान्य जनतेसाठी दिलासादायक बाब ही आहे की, बेस इंधन म्हणजेच सामान्य पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींना हात लावण्यात आलेला नाही. तेल कंपन्यांनी शेवटची मार्च 2024 मध्ये सामान्य पेट्रोल-डिझेलच्या किमतीत 2 रुपयांची कपात केली होती. प्रीमियम इंधनाची विक्री एकूण पेट्रोल विक्रीचा एक छोटा भाग असते, त्यामुळे या वाढीचा परिणाम अशा लोकांवर जास्त होईल ज्यांच्याकडे लक्झरी कार किंवा हाय-परफॉर्मन्स स्पोर्ट्स बाईक्स आहेत.
प्रीमियम पेट्रोलचा ऑक्टेन नंबर 95 किंवा त्याहून अधिक असतो. हाय-एंड इंजिन असलेल्या गाड्या याच इंधनावर उत्तम परफॉर्मन्स देतात. किमतीत 2 रुपयांपेक्षा जास्त वाढ झाल्याने अशा ग्राहकांचे मासिक इंधन बजेट वाढेल जे आपल्या गाड्यांच्या इंजिनच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि चांगल्या पिकअपसाठी प्रीमियम इंधनच वापरतात. दिल्ली, मुंबई आणि बेंगळुरू सारख्या मोठ्या शहरांमध्ये प्रीमियम पेट्रोलचे दर आता विक्रमी पातळीच्या जवळ पोहोचू शकतात.
बाजार तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, गेल्या काही काळापासून मार्केटिंग मार्जिनमध्ये घट झाल्यामुळे तेल कंपन्या दबावाखाली होत्या. प्रीमियम इंधनाच्या किमती डी-रेगुलेटेड (बाजार आधारित) श्रेणीत येत असल्याने, कंपन्या त्यांच्या किमती बदलण्यासाठी स्वतंत्र आहेत. प्रीमियम इंधन सेगमेंटमध्ये मार्जिन चांगले असते, त्यामुळे कंपन्यांनी तोटा भरून काढण्यासाठी हे पाऊल उचलले आहे.
येत्या काही दिवसांत कच्च्या तेलाच्या आंतरराष्ट्रीय किमती आणि मध्य-पूर्वेतील तणावावर सर्वांचे लक्ष असेल. जर कच्च्या तेलाच्या किमती 80 डॉलर प्रति बॅरलच्या वर राहिल्या, तर येत्या काळात सामान्य पेट्रोल-डिझेलच्या किमतीही वाढवल्या जाऊ शकतात.
युद्धाच्या कारणामुळे ब्रेंट क्रूड तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे कंपन्यांनी प्रीमियम पेट्रोलचे दर वाढवले आहेत. ब्रेंट क्रूड तेलाचे दर आज प्रति बॅरल 109.54 डॉलर आहेत. एक दिवसापूर्वी कच्च्या तेलाचा दर प्रति बॅरल 117.98 डॉलरवर पोहोचला होता.
तर, भारतात क्रूड तेलाच्या किमती जवळपास दुप्पट होऊन 146 डॉलरवर पोहोचल्या आहेत. भारत इराक, सौदी अरेबिया, रशिया, यूएईकडून तेल खरेदी करतो. या सर्व वेगवेगळ्या प्रकारच्या तेलांच्या किमतींची जी सरासरी काढली जाते, त्यालाच ‘इंडियन बास्केट’ म्हणतात.
जगभरात कच्च्या तेलाची ओळख आणि विक्री प्रामुख्याने तीन मोठ्या बेंचमार्कच्या आधारावर केली जाते, ज्यांना ब्रेंट, WTI आणि OPEC बास्केट म्हणतात. ब्रेंट क्रूड उत्तर समुद्रातील (युरोप) सागरी विहिरींमधून काढले जाते आणि जगातील दोन-तृतीयांश तेल व्यापार याच दरावर अवलंबून आहे.
तर WTI अमेरिकेच्या भूभागातून काढले जाते आणि त्याच्या शुद्धतेमुळे अमेरिकन बाजाराचे मुख्य मानक आहे. OPEC बास्केट हे सौदी अरेबिया, इराण आणि इराकसारख्या आखाती देशांच्या संघटनेने (OPEC) उत्पादित केलेल्या वेगवेगळ्या कच्च्या तेलांचे सरासरी मिश्रण आहे.
सामान्य कार/बाईक: जर तुमची गाडी 100cc ते 1500cc च्या दरम्यान असेल आणि सामान्य इंजिन असलेली असेल, तर प्रीमियम पेट्रोलची गरज नाही.
लक्झरी/स्पोर्ट्स कार: जर गाडीच्या मॅन्युअलमध्ये 95 ऑक्टेन इंधन असे लिहिले असेल, तर प्रीमियमच टाका, अन्यथा इंजिनमध्ये ‘नॉकिंग’ची समस्या येऊ शकते.
जुनी गाडी: जुन्या गाड्यांच्या इंजिनच्या स्वच्छतेसाठी कधीकधी प्रीमियम इंधन वापरणे फायदेशीर ठरू शकते.
पेट्रोलची गुणवत्ता ‘ऑक्टेन’ने मोजली जाते. सामान्य पेट्रोल 91 ऑक्टेनचे असते. प्रीमियम पेट्रोल 95 किंवा 97 ऑक्टेनचे असते. उच्च ऑक्टेन इंधन इंजिनमधील नॉकिंगला प्रतिबंध करते, त्यामुळे इंजिन सुरळीत चालते.
