नवी दिल्ली-केंद्र सरकारने त्या बातम्यांवर उत्तर दिले आहे ज्यात म्हटले जात होते की, जर ग्राहकांनी e-KYC केले नाही, तर त्यांचे गॅस कनेक्शन कापले जाईल. पेट्रोलियम मंत्रालयाने सांगितले की, eKYC ची गरज फक्त त्याच ग्राहकांना आहे, ज्यांची पडताळणी (verification) अद्याप झालेली नाही.
सरकारने सांगितले की, हा कोणताही नवीन नियम नाही. मंत्रालयाने सोशल मीडियावर जी माहिती दिली आहे, ती जुन्या मोहिमेचाच भाग आहे. याचा उद्देश फक्त एवढाच आहे की, जास्तीत जास्त गॅस ग्राहकांनी आपली बायोमेट्रिक पडताळणी करून घ्यावी, जेणेकरून सिस्टीममध्ये फसवणूक (फर्जीवाडा) होऊ नये.
जर तुम्ही सामान्य एलपीजी ग्राहक असाल आणि तुम्ही यापूर्वी तुमचे eKYC केले असेल, तर तुम्हाला ही प्रक्रिया पुन्हा करण्याची अजिबात गरज नाही. हा नियम फक्त अशा लोकांसाठी लागू आहे ज्यांचे रेकॉर्ड अद्याप अपडेट झालेले नाही.
उज्ज्वला योजनेच्या ग्राहकांसाठी नियम थोडे वेगळे आहेत. या ग्राहकांना प्रत्येक आर्थिक वर्षात किमान एकदा बायोमेट्रिक पडताळणी करावी लागते. ही पडताळणी देखील फक्त त्या उज्ज्वला ग्राहकांसाठी आवश्यक आहे जे वर्षातून 7 सिलेंडर घेतल्यानंतर 8व्या आणि 9व्या रिफिलवर मिळणाऱ्या लक्ष्यित DBT सबसिडीचा लाभ घेऊ इच्छितात.
घरी बसून करू शकता eKYC
ग्राहकांना बायोमेट्रिक प्रमाणीकरणासाठी गॅस एजन्सीमध्ये जाण्याची गरज नाही. मंत्रालयाने सांगितले की, eKYC प्रक्रिया घरी बसून सहज आणि विनामूल्य पूर्ण केली जाऊ शकते.
ग्राहक संबंधित गॅस कंपनीच्या मोबाइल ॲपद्वारे हे स्वतःच पूर्ण करू शकतात. eKYC साठी फक्त ‘आधार कार्ड’ आणि ‘नोंदणीकृत मोबाइल नंबर’चीच आवश्यकता असते.
बनावट ग्राहक आणि काळाबाजार यावर आळा बसेल
सरकारचे म्हणणे आहे की eKYC करण्याचा मुख्य उद्देश प्रणालीमध्ये पारदर्शकता आणणे हा आहे. यामुळे ‘घोस्ट कंझ्युमर्स’ म्हणजे दुसऱ्याच्या नावावर असलेल्या बनावट गॅस कनेक्शनना हटवण्यास मदत होते. याव्यतिरिक्त, यामुळे एलपीजीचा काळाबाजार रोखण्यासही मदत होईल.
प्रत्यक्षात कायदा काय सांगतो?
सर्वोच्च न्यायालयाच्या 2018 च्या निर्णयानुसार, सरकार फक्त त्याच सेवा किंवा फायद्यांसाठी आधार अनिवार्य करू शकते, जिथे पैसे थेट सबसिडीच्या स्वरूपात दिले जात असतील.
गॅस कनेक्शन स्वतःच कोणतीही सबसिडी नाही. कोणीही बाजारातील दराने कनेक्शन घेऊ शकतो आणि कोट्यवधी लोक कोणत्याही सरकारी मदतीशिवाय पूर्ण किंमत देऊन गॅस खरेदी करतात. अशा लोकांसाठी आधार बायोमेट्रिक अनिवार्य करण्याचा कोणताही कायदेशीर आधार नाही.
कायदा सांगतो की e-KYC फक्त त्यांच्यासाठी आवश्यक आहे जे ‘उज्ज्वला’ किंवा ‘पहल’ योजनेअंतर्गत सबसिडी घेतात. बाकी सर्वांसाठी हे त्यांच्या इच्छेवर अवलंबून आहे.
2024 मध्येही अशीच गोंधळाची स्थिती निर्माण झाली होती
हा गोंधळ पहिल्यांदाच पसरवला जात नाहीये. जुलै 2024 मध्ये गॅस एजन्सींनी आपले लक्ष्य पूर्ण करण्यासाठी, जे ग्राहक सबसिडी घेत नव्हते पण e-KYC करण्यास नकार देत होते, त्यांना कनेक्शन कापण्याची धमकी दिली होती. तेव्हा एका RTI च्या उत्तरात HPCL ने सांगितले होते की त्यांनी अशी कोणतीही अनिवार्य सूचना जारी केलेली नाही.
इराणमधील युद्धामुळे देशात LPG संकट
अमेरिका-इस्त्रायलच्या इराणसोबतच्या युद्धामुळे देशभरात एलपीजीची टंचाई निर्माण झाली आहे. गॅस एजन्सींच्या बाहेर लांबच लांब रांगा लागल्या आहेत. गॅस सिलेंडरची काळाबाजार आणि साठेबाजीही होत आहे.
यामुळे ई-केवायसीशी संबंधित आलेल्या या बातम्यांनंतर गोंधळाची परिस्थिती निर्माण झाली होती. मात्र, आता सरकारच्या स्पष्टीकरणानंतर परिस्थिती सामान्य होण्याची अपेक्षा आहे.
एलपीजी सिलेंडर बुकिंगचे नियम तीन वेळा बदलले
6 मार्च: घरगुती LPG बुकिंगसाठी लॉक-इन कालावधी 21 दिवसांचा करण्यात आला.
9 मार्च: मागणी वाढल्याने शहरांमध्ये लॉक-इन कालावधी वाढवून 25 दिवसांचा करण्यात आला.
12 मार्च: ग्रामीण भागांमध्ये सिलेंडर बुक करण्यातील अंतर 45 दिवसांचे करण्यात आले.
पुरवठा संकटाचे कारण होर्मुज सामुद्रधुनी जवळजवळ बंद होणे
भारतासमोरील सर्वात मोठे आव्हान होर्मुज सामुद्रधुनी बंद होणे हे आहे. हा सुमारे 167 किमी लांबीचा जलमार्ग आहे, जो पर्शियन आखाताला अरबी समुद्राशी जोडतो. इराणमधील युद्धामुळे हा मार्ग आता सुरक्षित राहिलेला नाही. धोका लक्षात घेता कोणताही तेल टँकर तिथून जात नाहीये.
जगातील एकूण पेट्रोलियमपैकी 20% भाग येथून जातो. सौदी अरेबिया, इराक आणि कुवेतसारखे देशही त्यांच्या निर्यातीसाठी यावर अवलंबून आहेत. भारत आपल्या गरजेच्या 50% कच्चे तेल आणि 54% एलएनजी याच मार्गाने आयात करतो. इराण स्वतः याच मार्गाने निर्यात करतो.
